Güvenlik / Sağlık  

 Antibiyotik Direnci                                                                        Dr. Nedim İnce

Antibiyotik 1942 yılında Walksman tarafından şu şekilde tanımlanmıştır: Mikroorganizmalar tarafından üretildiği halde, diğer mikroorganizmaları öldüren veya gelişimini engelleyen maddelere antibiyotik denir.

İlk antibiyotik 1928 yılında Alexander Fleming tarafından bulunmuştur. Araştırmacıya 1945 yılında Nobel Tıp Ödülü kazandıran bu antibiyotik Penisilin idi. Penisillin’in ilaç olarak kullanımı 1939 larda başlamıştır. O dönemlerde doğal olarak üretilen Pensillin çok pahalı ve çok az miktardaydı. Pensillin değişmeden idrardan atılan bir ilaç olduğundan ilacı kullanan hastaların idrarları biriktiriliyor ve idrardan tekrar elde ediliyordu. İkinci dünya savaşı yıllarında  Zatürre geçiren İngiltere Başbakanı Winston Churchil’le de Pensillin kullanılmış ve idrarı da ilacı tekrar elde etmek için biriktirilmiştir.

1950 nin ilk yıllarında Cefalosporinler  bulunup kullanıma girmiş ve bunu diğer antibiyotikler izlemiştir. Başlangıçta sadece doğal yollardan elde edilen antibiyotikler daha sonra laboratuar koşullarında elde edilmeye başlamış, üretimleri artmış ve ucuzlamışlardır.

Her canlı gibi mikroorganizmaların da temel amacı yaşamak ve çoğalmaktır. Her canlı gibi yaşamalarını engelleyen koşullara direnç geliştirme özelliklerine sahiptirler. 1850 yılında infeksiyonları yapan etkenin mikroorganizmalar olduğunu bulan Pasteur tıpta büyük çığır açmıştır. Düşmanını tanıyan tıp kısa zamanda bu mikroorganizmalara karşı silahını da üretti:Antibiyotik…

Antibiyotikler sayesinde infeksiyon hastalıklarından (Zatürre, yara iltihabı, Menenjit, Tifo, Kolera, Veba, Frengi  vb….) ölümler hızla azaldı. Ortalama yaşam süresi hızla arttı. Başlangıçta neye uğradığını şaşıran mikroorganizmalar daha sonra bu saldırıya karşı kendilerini koruma çabasına giriştiler. Böylece antibiyotik direnci kavramı ile karşılaştık.

Antibiyotik direnci; bir mikroorganizma türünün bazı suşlarının antibiyotikten etkilenmemesi ya da antibiyotiğe duyarlı bir suşun çeşitli direnç mekanizmalarından biri ile dirençli hale dönmesi olarak tanımlanır. Antibiyotik direncini mikroorganizmalar çok çeşitli şekilde geliştirmektedirler. Duvarlarını antibiyotiğin geçemeyeceği şekle değiştirerek, antibiyotiği parçalayacak enzimler üreterek, antibiyotiğin etki ettiği kısmını değiştirerek vb…

Antibiyotik direncini arttıran en önemli nedenin yanlış antibiyotik kullanımı olduğu görüşüne yer verildi. Gereksiz antibiyotik kullanımı, yetersiz dozda ve/veya sürede antibiyotik kullanımı, gereğinden uzun süre  antibiyotik kullanımı, gereğinden fazla dozda antibiyotik kullanımı yanlış antibiyotik kullanımına örnek gösterildi.Ve de üç grubun sorumlu olduğu söylendi.

Birinci grup hekimler. Hekimler antibiyotik reçete ederken; gerek antibiyotik kullanılmasına ihtiyaç olmayan hastalıklarda antibiyotik yazarak, gerekse de gereksinim duyulan hallerde yanlış antibiyotik seçerek, doğru seçtiği antibiyotiği doğru sürede ve/ veya dozda kullandırmayarak antibiyotik direncine yol açıyorlar tespiti yapılıp hekimlerin bu konuyu önemsemesi gerektiğinin altı çizildi.

İkinci grup eczacılar. Ülkemizde antibiyotiklerin reçetesiz satılabildiği ve bu nedenle hastada antibiyotik kullanımı konusunda eğitim almamış eczacıların hastalara reçetesiz antibiyotik satarak ve de yanlış antibiyotik kullanımına yol açarak direnci arttırmaya katkıda bulundukları saptaması yapıldı.

Üçüncü grup Hastalar. Komşusunun iyi gelen antibiyotiğini kendisine de iyi gelir diye kullanarak, eczaneden  eczacının uygun gördüğü antibiyotiği alarak, evde daha önceden yarım kalmış bir antibiyotiği kendi düşüncesine göre kullanarak, hekime bana şu antibiyotiği yaz diye baskı yaparak ve de doğru antibiyotik, doğru dozda ve sürede verilmiş olsa bile doğru kullanmayarak hastaların da direnç gelişimine ciddi katkıda bulundukları kayda geçti.

Toplumsal bir sorun haline gelmeye başlayan antibiyotik direncinin azaltılması için her üç gruba da önemli görevler düştüğü söylendi. Hekimler antibiyotik reçete ederken antibiyotik yazma kurallarına sıkı sıkı uyacak, hastalar hekimin önerisi dışında ve önerdiği şekil dışında antibiyotik kullanmayacak ve de eczacılar reçetesiz antibiyotik satmaktan vazgeçecekler.

                Çözüm basit…

                Uygulaması..?!.

                Neden olmasın! 

Dr. Nedim İnce'ye teşekkürlerimizle

Denizce