A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z

MAC SHIP 1939-1946 savaşı esnasında ticaret gemilerinden yapılan uçak gemisi. Bu isim “Merchant Aircraft Carrier” kelimelerinin baş harflerinden alınmıştır.

MAÇUNA veya MAÇULA i.  (ital. macchina’dan). Gemilerde veya rıhtımlarda yük alıp verme işleminde kullanılan, stim veya dizel elektrik enerjisi ile çalışan özel yük kaldırma sistemleridir. // Yüzer vinç. İkisi kaldırmayı, üçüncüsü de ileri eğimi sağlayan, üç direğin çatılmasından oluşan bir kaldırma aracı. Karada olanlara “Sabit Maçuna”, duba üzerinde olana “Seyyar Maçuna” ya da “Maçuna Gemisi” denir ve kaldırma kuvveti kendi makinesi ile sağlanır. // 350-400 ton arasındaki ağırlıkları kaldırabilen ve bir ponton üzerine konulmuş dikmelerden ibaret bir nevi vinç. // Başları dar bir açıyle birbirine çatılmış iki ağır bumba ve bu çatkıyı denize doğru belirli bir eğimde tutacak şekilde geriye uzanmış üçüncü bir ayaktan meydana gelen kaldırma aleti. (Ağır yükleri kaldırmakta kullanılır; kıyıda veya duba üzerinde kurulmuş olmasına göre sabit veya seyyar maçuna adını alır.

MAÇUNA GEMİSİ Seyyar maçuna. Bk. MAÇUNA.

MADEN GEMİSİ Ambarlarında ağır maden cevheri taşımak üzere özel olarak yapılmış yük gemisi.

Maden cevherleri ağır olduğu için, normal bir gemiye yüklenirse, daha ambar hacminin ¼’ü dolmadan, gemi yüklü su çizgisini bulur. Bütün ağırlığın dibe toplanması, geminin açık denizde çok sık ve hızlı yalpa yapmasına yolaçar. Bu sebeple maden gemisi, iki yanı boydan boya tank, ortası ambarlar halinde inşa edilir. Böylece ağırlık merkezinin yukarı çıkması ve normal bir gemi dengesinin sağlanması mümkün olur.

MADENCİ Bk. CEVHER GEMİSİ.

MANİA GEMİSİ /BATIĞI Liman girişi veya kanalını kapamak üzere bilerek batırılmış gemi.

MARKONİ Çift direkli uskuna.

MARTIKA veya MARTİKO i. (ital. k. [?]). İki direkli yelkenli tekne. // Başı geriye doğru kıvrık bir çeşit yelkenli: baş ve kıçları yüksek, ortaları açıktır, karadeniz kıyılarında (üç yüz ton büyüklüğe kadar) yapılır ve o kıyılarda kullanılır. (GAGALI da denir.)

MARTİKO i. (ital. k. [?]. Gagalı denilen Karadeniz teknelerine verilen bir isimdir. Bk. MARTIKA.

MAVNA veya MAVUNA i. (ar.) Başı ve kıçı aynı formda makinesiz, yük taşımak maksadı ile yapılmış 40-60 ton arasında yük alabilen teknelerdir. // Taşıma kapasitesi yaklaşık olarak 30-500 ton arası olan altı düz, makinesiz yedekte çekilen şat, layter, salapurya. // Limanlarda, şamandıralara bağlı olarak yükleme ve boşaltma yapan gemilerden, kıyılara römorkör yedeğinde yük götürüp getiren tekne: Her gün aheste mavnaların / görsem açıktan geçişini (O. Veli Kanık). Zurna, dümbelek, mavnaların üstünde tepine tepine oynayarak Göksu’ya giden halkın şamatası... (H.A. Adıvar). Bk. BARÇ, DUBA, LAYTER, PONTON, ŞAT.

Esas olarak bir büyük üç köşe yelken ve bir flok ile hareket eden, ağaçtan yapılmış ticaret yelkenlisi. (Kürekle de yürütülen mavnanın baş tarafı ileriye doğru uzun [soyalı], geri tarafı düz olur, en çok 50 ton yük taşırdı). // Yüksek bordalı, geniş gövdeli, bazen iki güverteli, geri tarafı (pupa) yuvarlak, 26 küreği bulunan baştarda tipi savaş gemisi. (Osmanlı donanmasında bulunanlarda 364 kürekçi, 150 cenkçi, otuz topçu, 40 usta gemici, 4 serdümenle 24 top vardı.) Bk. SALAPURYA.    

MAVNA BOMBARTA Pena yelkenine ek olarak iki filosu, trinket ve gabya yelkeni bulunan 45-100 hamule tonluk mavna. 

MAVUNA i. Bk. MAVNA.

MAYIN ARAMA TARAMA veya  TARAMA GEMİSİ Deniz dibinde döşenmiş mayınları bulmağa yarayan bir cihazla donatılmış gemi.

Açık denizler için yapılmış mayın tarama gemileri yaklaşık olarak 800 tonluk, kıyı tarama gemileri ise 300-400 tonluk teknelerdir. Süratleri 10 ile 15 mil arasındadır; çoğu magnetik mayınlara karşı dayanıklı olabilmeleri için ağaçtan yapılmıştır. Bazı balıkçı gemileri savaşta mayın tarama gemisi olarak kullanılır.

MAYIN GEMİSİ Mayın dökmek, ağ germek gibi görevleri olan savaş gemisi. // Mayın dökmek ve mayın taramak/avlamak üzere dizayn edilen teknelere verilen ad. // Mayın döken, mayın arayan, mayın tarayan özel teçhizatlı küçük gemilerdir.

MAYIN TARAMA GEMİSİ Denize yerleştirilmiş mayınları toplayabilen özel yapılmış savaş gemisi. // Limanlar ve deniz ulaşım yollarının, savaş şartlarında, düşman tarafından mayın ile kirletilmesi halinde, bu sahaları özel mayın tarama cihazları ile tarayarak onları etkisiz hale getirirler. Açık deniz mayın tarama gemileri (MSO), sahil tarama gemileri ise (MSC) olarak adlandırılırlar.

MEKANİK KATIR A.B.D. Donanmasında, hafif piyade silahları ve yükü için kullanılan M-274 kodlu yarım tonluk taşıyıcı.

MEYVECİ Bk. MEYVE YÜK GEMİSİ.

MEYVE YÜK GEMİSİ Çeşitli meyve taşıyan gemi. (Bu çeşit gemilerin ambarları, meyvelerin bozulmayacağı derecede ısıya sahiptir.)

MİSTİKA i. (İtal. Mıstrie’den gelir.) Uskunadan küçük, sübye armalı lumbarsız bir gemi tipidir.

MOBİL GÜRÜLTÜ BARCI A.B.D Donanmasında, özellikle gürültü neşriyatlarını kaydetmek için donatılmış gemi.

MOLUSSON i. (yer adı Montluçon’dan). Fransa’da Centre, Berry, Nivernais kanallarında kullanılan ve büyük nehirlerden ikişer ikişer bağlanarak geçen yük dubası.

MONİTOR i. (fr. k.) Vurucu gücü ve korunmasının ön plana alınması için sür’atinden fedakarlık edilen eski bir çeşit savaş gemisi. // Az su çeken, kıyı korunması için yapılmış eski savaş gemisi. // XIX. yy.ın sonunda ve XX. yy.ın başında, sığ sularda da yüzebilen ve hücum veya savunma amacıyle kullanılan, orta büyüklükte bir zırhlı savaş gemisine verilen ad. (İlk Monitor, Amerika iç savaşında kuzeyliler tarafından yapılmış olan 1 200 tonluk gemidir; bu savaşta minitor, Marrimac adlı gemiyi 9 mart 1862’de yendi. Su yüzeyindençok az yüksek olan teknesi 14 sm kalınlığında demir bir kuşakla çevriliydi ve 280 mm çapında kaval yivsiz iki topu bulunan tareti su yüzeyine doğru çıkıktı. 37 sm’lik bir topu bulunan Manhattan adındaki monitor ise, Merrimac’dan daha üstün olan Tennessee’yi 5 ağustos 1864’te bir tek atışla batırdı. Bütün deniz kuvvetleri tarafından benzerleri yapılan bu gemi tipi, ingilizler tarafından Belçika kıyılarına hücum etmek için 1915’te tekrar kullanıldı.)

MORO VINTA Çin denizinde bulunan yelkenli tekne. Yaklaşık olarak 40 kadem boyundadır.

MOTH [moth] i. (“pervane” anlamında ing. k. ). Tek kişilik yelkenli yarış teknesi. Bu tekne, tek tip olmadığı halde dünya piyasasına az sayıda sürülür. Gövde için aranılan tek şart: uzunluğunun en fazla 3,353 m olmasıdır. Buna karşılık genişlik ve su çekimi sınırlanmamıştır. Yelken yüzeyinin 6,80 m² olması ve cat boat tipi arma donanımı kullanılması kesinlikle şarttır. Amatör yarışçılar, kendi kendilerine kontraplaktan bir moth yapabilirler; ayrıca alüminyumdan yapılanları da vardır. Sakin suda yarış için çok elverişli olan bu tekne, basitliği sebebiyle bütün dünyada çok tutulmuştur.

MOTOR Akaryakıt motoruyle işleyen deniz aracı.

MOTORBOT i. (ing. motorboat). Motorla hareket eden küçük deniz taşıtı. // Motorlu tekne.

MOTORLU GEMİ Dizel motorlarıyle donatılmış ticaret gemisi. // İçten yanmalı makine ile yürütülen gemi, tekne.

MOTORLU TORPİDOBOT Torpido ve makineli tüfeklerle donatılmış, 30 mt. boyunda yüksek süratli (60 kts.) tekne.

MOTORLU YAT Motor gücüyle hareket eden büyükçe yat. (Motorlu yat terimi, içten yanmalı motorlar istim makinesinin yerini alınca, istim makineli yat yerine kullanılmağa başlandı.)

MUHAFIZ BOTU Kraliyet donanmasında muhafız subayı taşıyan tekne.

MUHAFIZ GEMİ Bir limanı kontrol altına alan savaş gemisi, karakol gemisi. // Bk. KARAKOL GEMİSİ.

MUHAREBE GEMİSİ Yaklaşık olarak 50.000 deplasman tonunda vurucu kuvvete sahip ve korunmak için belirli sür’atde, ağır silah ve zırhla donatılmış gemi. // Donanmanın en ağır silahları ile donatılmış vuruş ve duruş gücü çok yüksek olan gemidir. Düşmanın her tip gemisi ile savaşacak güçte olduğu gibi, düşman sahillerinin bombardımanında da çok yüksek ateş gücü ile etkili olur. 45 000 ton ağırlığında olabilir. Güverteleri ve top taretleri kalın çelik zırh ile güçlendirilmiştir.

MUHARİP GEMİ Asıl görevi düşmanla savaşmak olan gemi.

MUHRİB sıf. Bk. MUHRİP.

MUHRİP i.  (ar. muḫrib’den). Ana görevi torpido atmak olan çok süratli savaş gemisi. // Top, torpido ve denizaltılara karşı çeşitli silahlarla donatılmış, küçük harp gemisi. // Deniz harekatında, yüksek süratleri, manevra yetenekleri ve özel yapıları itibarı ile, çok maksatlı kullanma sahaları bulunan gemi tipidir. Nükleer enerji ile çalışanların bu yetenekleri daha da yükselmiş, donanmaların vazgeçilmez temel gemi tipleri olmuşlardır. // Yüksek sürati, manevra yeteneği ile çok maksatlı kullanma alanı olan bir gemi tipidir. Top, torpido ve diğer silahlarla donatılmıştır. Muhripler 19. yüzyılda kendilerinden küçük torpidobotlarla savaş için ortaya çıkmış, büyük gemilerle savaşmak için de torpidolarla donatılmışlardır. Torpidobotlar zamanla hücumbot oldu, muhripler de 2000-3000 tonluk kruvazörler haline geldi. Muhriplere destroyer de denilir.

(Muhripler veya destroyerler*, kendilerinden daha küçük olan torpidobotları topa tutmak için XIX. yy.ın sonlarında ortaya çıktı. Ayrıca, daha büyük gemilere karşı kullanmak üzere torpidolarla donatılmışlardır. Zamanla torpidobotlar ortadan kalktı veya hücumbot oldu; muhripler de 2 000 ile 3 000 tonluk çok hızlı kruvazörler haline getirildi. Bk.DESTROYER.

MUS Yelkenli küçük yarış teknesi, Kılıç biçimi salma omurgalı, denize dayanıklı ve çok iyi dümen dinleyen, özellikle gençler için düşünülmüş tektip bir şarpidir. İki tip yelkenle donatılabilir: tek kişilik tekne için cat boat tipi, iki kişilik tekne için sloop tipi (veya spinnaker). Taşınması kolay ve oldukça ucuz bir teknedir. Özellikleri: boyu, 3,90 m; genişlik, 1,42 m; su çekimi, omurga salınmış iken o,96 m; yelken yüzeyi, 8,10 m²; ağırlık, 85 kg.

MUZ GEMİSİ Muz naklinde kullanılan gemi. // Muz gemileri orta tonajlıdır. Teknesinde birçok yalancı köprüsü vardır. Bu şekilde meyvelerin ezilmesi önlenir ve meyvelerin arasından soğuk hava akımının geçirilmesi mümkün olur. Meyvelerin bozulmadan nakledilmesi için ısının 22°C’ta tutulması gerekir. Bu gemiler, ancak 12 yolcu taşıyabilir. Daha çok sayıda yolcu alırsa, gemi yolcu gemisi niteliğini kazanır, inşaat ve güvenlik bakımından ayrı bir rejime tabi tutulur.

NAKLİYE GEMİSİ Askeri birlikleri ve gereksinmelerini (ikmal maddelerini, ihtiyaçlarını) taşımakta kullanılan askeri gemi. // Ticari maksatla yük taşıyan gemilerdir.

NAVİ i. (fars. nāv  veya ital. nave’den nāvî  [?]). Eski dilde küçük gemi. Bk. BARKO BESTİYA.

NAVİ i. (lat. navîs). Yalnız pruva direği kabasorta, öbür direkleri sübye donanımlı olan, barko büyüklüğünde, genellikle üç direkli yelken gemisi. (BARKO bestiya da denir.) [Navi adı XIII. yy. da Akdeniz’de kullanılan büyük yelkenli gemilere verilmişti; Kuzey’de kullanılanlara ise NEF denirdi.] Bk. BARKENTİNE,BARKO BESTİYA.

NEHİR GANBOTU Az su çeken küçük savaş gemisi.

NÖBET FİLİKASI Gemilerde ani durumlar için kullanılmak üzere hazır tutulan botlardır.

NUH’UN GEMİSİ Boyunun 450 kadem, genişliğinin 75 kadem, derinliğinin 45 kadem olduğu söylenmektedir.

NOSYONEL GEMİ Deniz lojistik planlamasında kullanılan hayali gemi.

ODUN KAYIĞI Odun taşımakta kullanılan büyükçe tekne.

OKYANUS İSTASYON GEMİSİ Bir okyanus istasyonunda görevli gemi.

OKYANUS RACERİ Uzun mesafe yarış yatı.

OKYANUS TAZISI Sür’atli yolcu gemisi.

OLTA SÜRÜKLEYEN Sürükleme olta ile balık tutan balıkçı teknesi.

OOMIAKAS Eskimo kadınlarının ayıbalığı derisinden yaptıkları kano.

ÖZEL SİLAHLI GEMİ Korunma amacıyla top ve cephane konulmuş ticaret gemisi.

PADILBOT Genellikle burandadan yapılan, başı kıçı sivri, iki palalı, ortadan tutulan kürekle yürütülen küçük tekne.

PADILLA YÜRÜTÜLEN TEKNE Padıl, davlumbaz pervane (yandan çarklı) ile hareket eden gemi.

PAKET Hem yük hem yolcu taşıyan posta gemisi. Bazen düzenli sefer yapan yolcu gemilerine de denir. Paket Bot, Paket Gemi de denir.

PAKET BOT, PAKET GEMİ Bk. PAKET.

PALAMAR ARACI Gemiler yanaşırken gemiden palamar halatını alıp bağlanacak yere götüren ve bu iş için özel yapılmışi küçük deniz aracı. Bk. PALAMAR MOTORU.

PALAMAR BOTU Bk. PALAMAR ARACI, PALAMAR MOTORU.

PALAMAR MOTORU Yanaşma sırasında geminin halatlarını kıyıya veya şamandıraya taşıyan deniz motoru. Bk. PALAMAR ARACI.

PALOWA Yaklaşık olarak 70 kadem boyunda bir Çin yelkenli teknesi.

PAMUK TAŞIYAN GEMİ Pamuk için özel olarak yapılmış ya da pamuk taşımaya uygun duruma getirilmiş gemi.

PANGAIA Mozambik yerlilerinin teknesi.

PASSENGER FERRY Şehir hattı gemisi.

PASSENGER STEAMER Bk. YOLCU GEMİSİ.

PATALYA i. Tek çifte küçük bot. // Küçük, kürekli hizmet filikası. Küçük gemilerin deniz aracı ihtiyacını karşılayan 12 kadem boyunda ve iki çifte kürekli ağaçtan yapılmış ufak tekne. Patalya gibi ufak tekneler artık fiberglas’tan yapılmaktadır. // Birden üç çifte kadar küreği bulunan ve her çift küreği bir kişi tarafından çekilen savaş gemisi filikası. (Patalya, bindirme tahtalıydı. Kamarot ve öteki görevliler kıyıdan gemiye, gemiden kıyıya bunlarla taşınırdı). Bk. JOLLY BOAT.

PATRONA-İ HÜMAYUN veya PATRONA KADIRGASI Kadırga donanması kumandanının sancak gemisi. (Patrona bir donanmada riyale*den sonra en büyük komutandı. Flaması pruva üzerine çekilirdi.

PAVURYA KAYIĞI İstakoz, pavurya v.b. avlayan tekne.

PAZAR KAYIĞI Yedi çifte yük kayığı.

PAZAREE Dalmaçya sahillerinde bir çeşit balıkçı teknesi.

PENCACAP i. Malakka boğazında kullanılan deniz ulaşım aracı; boyu 15-20 m arasında, ince uzun, ön ve arka uçlarında iki çıkıntısı olan bir teknedir. (Hem kürekle hem de yelkenle gider. İki direklidir ve bu direklerine, dikdörtgen biçiminde, hasırdan yapılmış iki yelken açılır.

PENTEKONTOR 50 kürekle yürütülen eski bir Yunan teknesi.

PEREME  i. (porta pereme, geçit kapısı’ndan). Bir kayık çeşidi.

Pereme yük gemisi olarak Ege ve Marmara denizinde kullanılmak üzere 1870’te İzmir’de yapılmağa başlandı. Tek direkliydi ve iki yelkeni vardı. Boy-en oranı 4 m; boyu ortalama 13,50 m idi. Kenarlarında fırtına küpeştesi vardı. Pereme, bizanslılar devrinde, Porta Pereme adı verilen Mısır Çarşısı önüyle, karşı kıyı arasında bu kayıklar işlerdi. Osmanlılar zamanında bu kayıklar İstanbul yakasıyla Anadolu arasında işledi. XVI. yy.da İstanbul’a gelen batılı gezginler, peremeyi Venedik’te işleyen Gondollara benzetirler.

PERKENDE i. (ital. brigantino’dan [?]).  Çektiri sınıfından savaş gemilerine verilen ad. (Perkende, 18-19 çift kürekle çekilirdi. Bu sınıf gemiler kalite, firkate gibi, savaş donanmasında haberleşme, sığ sularda manevra, boş gemileri yedekte çekme ve gerektiğinde ateş kayığı olarak kullanılır ve topla donatılırdı.)

PINGLE Bir zamanlar kuzey İngiltere’de küçük yelkenli tekneye denilirdi.

PINK Kıçı uzun ve dar latin yelken donanımlı tekne.

Eskiden iki direkli küçük yelkenli tekneye denilirdi. Sonraları kraliyet donanmasında kullanılan yelkenli, kürekli ya da makineli, 36 kadem boyunda, kutrani kaplamalı tekneye denilmektedir. Bk. İŞKAMPAVYA.

PINYANO Tek direkli küçük Çin balıkçı teknesi.

PİLOT BOTU Bk. KILAVUZ ARACI.

PİRAGUA, PIRAGUA i. (karayip dilinden alınan isp. kelime). Padıl kürek veya yelkenle giden egzotik kayık. // Orta Amerika’da kullanılan büyük kano.

Etnografik. Tek parçadan yapılan veya parçaların birleştirilmesiyle meydana getirilen iki tip piragua vardır. Monoxyl denilen piragua tek parça ağaç kabuğundan veya içi oyulmuş ağaç kütüğünden yapılır. En çok kullanılan ağaç kabuğu Avustralya’da yetişen okaliptüs ağacı kabuğudur. Bir tek ağaç kütüğünden yapılan piragua’ya Tarihöncesinden beri her yerde rastlanır. Parçaların birleşmesiyle yapılan piragua’lar da Avustralya, Sibirya, Kuzey Amerika ve Amerika’nın güney bölgelerinden getirilen ve birbirine dikilen ağaç kabuklarından veya tahtaların birleştirilmesi suretiyle yapılır. Fakat piraguaların en yaygın olanı tek parça ağaç kütüğünden yapılır. Bu çeşit piraguayı daha çok kullanmış olanlar seyir emniyeti bakımından aksaklığını gidermek amacıyle buna parçalar eklemişlerdir. Bu alanda özellikle Polinezyalılar başarı göstermişler, iki piraguayı birleştirerek büyük bir gelişme sağlamışlardır. Ana piragua basit bir tek ve balansiye denen bir yüzdürücüyle de donatılabilir. Bu balansiye genellikle rüzgarın geldiği bordaya takılır, bu suretle de piragua’yı devrilmekten koruyarak suyun yüzeyine oturtur. Bazı durumlarda çifte balansiye kullanıldığı da olmuştur. Bu şekillerden hangisinin daha önce mevcut olduğu bugün hala bilinmemektedir. Fakat balansiyeli piragua, sal veya Çinhindi’nde kullanılan üçüzlü nehir kayıkları örnek alınarak yapılmış olabilir. Piraguaların şekil, boyut ve yelkenleri birbirinden farklıdır.

PİRAT i. (fr. pirate). Bir çeşit yelkenli tekne. (Uzunluğu en çok 5 m, genişliği1,61 m, ağırlığı 170 kg, yelkenlerinin toplam yüzeyi 10 m²’dir. İki kişilik mürettebat tarafından yönetilir. Sınıf işareti, bir kızılderili baltasıdır.

PİYADE KAYIK Dar ve uzun küçük kayık çeşidi.

PONTON Dikdörtgen şeklinde altı ve güvertesi düz bir taşıt aracıdır. Aynı zamanda geçici iskele görevinde de kullanılır. Bk. BARÇ, DUBA, LAYTER, MAVUNA, ŞAT.

PONTONLU MAÇUNA veya PONTONLU BARÇ / PONTON BARÇ Pontonlardan oluşan ve kendinden tahrikli maçuna/barç. Bk. WARPING TUG.

POSTA GEMİSİ Posta bu gemilerle taşındığından eskiden yolcu gemilerine verilen isim. // Posta taşıyan gemi, tekne.

POSTA VAPURU Posta taşıyan gemi.

POSTA YOLCU VAPURU Posta seferi yapan ticaret gemisi.

PRE-DREDNAUGHT/ DREDNOT  HMS Dreadnaught’tan önce inşa edilen ona göre zayıf olan, 12, 8, 6 inch’lik topları olan muharebe gemisi. Dretnot Öncesi.

Q SHIP Savaş gemisi olarak donatılmış ticaret gemisi.

RACER [reysır] i. (ing. to race, hızlı koşmak’tan). Motorlu hızlı sandal. // Yarışlar için hazırlanmış yelkenli veya motorlu yat.

RADAR PİKET ESKORT GEMİSİ Daha çok SHM imkanları ile, EKT ve EDT imkanlarına sahip, radar piket gemisi.

RANDAM Pruva ve hamlada tek, ortası çift kürekli tekne.

RANDAN Kürekli gezinti teknesi.

RATE Eski savaş gemilerinin sınıflandırılması. 100 ya da daha fazla topa sahip olan gemi birinci sınıf. 40 toplu beşinci sınıf. En aşağısı 6’ıncı sınıftır.

REFAKAT DESTROYERİ / MUHRİBİ Konvoy refakatçisi olarak dizayn edilen muhrip karakteristikleri gösteren savaş gemisi. A.B.D. Donanmasında son zamanlarda bu tiplere fırkateyn denilmektedir.

REFAKAT GEMİSİ Bir gemi kafilesine refakat eden veya bir refakat hizmeti gören gemi. Deniz ulaşımını koruyacak biçimde donatılmış hafif gemi tipi. // Koruma amacıyla bir konvoya ya da ya da başka bir gemiye refakat eden, beraber seyreden gemi. Bk. ESKORT.

REGATA i. (ital. k.). Bir çeşit yarış teknesi; yelkenli, kürekli veya motorlu olabilir. Bu tekneyle yapılan yarışlar olimpiyat programında yer alır.

REPEATING SHIP Küçük savaş gemisi. Eskiden savaşta kullanılan ve Amiral’in işaretlerini uygun bir yerden gemilere gösteren savaş gemisi.

REVENUE CUTTER Gümrük gözetim teknesi. Eskiden kaçakçılar ve uygunsuz balıkçılara karşı yasayı uygulayan yelkenli küçük savaş teknesi. Şimdi bunların yerlerini makineli tekneler almıştır.

RIG Bir yelkenli tipi.

SHIP RIGGED Dört köşe yelkenle donatılmış üç ya da daha fazla direkli yelkenli.

RİNO BARÇ / LAYTER / FERİ Birbirine iştirakli pontonlardan oluşan kendinden tahrikli layter.

RO-RO. GEMİ ( ing. k.ROLL-ON/ROLL-OFF) Tır kamyonu yükleme kabiliyeti olan gemi. // Tekerlekli olan, kendi giren, kendi çıkan araçları taşıyan gemi.

ROKET GEMİSİ Bir amfibi hücum esnasında, hücum dalgalarını destekleme maksadıyla kullanılan, roket taarruzu imkanı olan çıkarma gemisi.

ROTAR SHIP 1920’de yapılmış uygulama gemisi.

ROW BOAT (ROWING BOAT) Kürekle yürütülen, hareket edebilen tekne, filika.

RÖMORKÖR i. (fr. remorqueur). Limanlarda büyük gemilerin yanaşıp kalkma işlemlerinde yardımcı olan makine ve manevra gücü yüksek küçük teknelerdir. // Başka taşıtları yedeğine alıp çekmek üzere özel olarak yapılmış gemi. // Özellikle liman hizmetlerinde, yedekleme işlerinde, büyük gemilerin yanaşma ve kalkmalarında kullanılan küçük fakat beygir gücü ve manevra yeteneği üstün deniz aracı. // Limanda büyük gemilere manevra yaptırmak veya yedek çekmek için özel olarak yapılmış, makinesi kuvvetli ve üstün manevra yeteneği olan tekne. // Limanlarda büyük gemilerin yanaşıp kalkma işleminde yardımcı olan makine ve manevra gücü yüksek küçük tekne.

Römorkör’ün, diğer gemilerden farklı bazı yapı özellikleri vardır. Çektiği gemiye paralel durumdayken çekiş basıncı römorkörü alabora edebileceği için, genişliği boyundan daha fazla tutulur. Geminin ağırlık merkezine mümkün olduğu kadar yakın bir yerde, bosalı bir yedek kancası vardır; çekilecek gemi yedek halatla bu kancaya bağlanır ve gerektiği zaman bu kanca yedek halatını süratle bando eder. Bu kanca, alabora kuvvetlerinin etkisini bir parça azaltmak için, römorkörün gerisinde bulunan ve bordadan bordaya uzanan eğimli bir putrel üzerinde yatay olarak kayar. Ayrıca römorkaj sırasında pervaneler normal seyirden daha yavaş döneceği için, pervane boyutları ve hatvesi buna göre seçilir. Her römorkör, seyir fenerlerine ek olarak, pruva (baş) direğindeki fenerin üzerine beyaz bir fener daha çeker. Bundan başka, yedekte çekilen geminin kendi dümen suyunda seyredebilmesi için, pupasında beyaz ışıklı küçük bir fener taşıyabilir.

Hazırlayan: Serdar Başaran   

Serdar Başaran'a teşekkürlerimizle

Denizce

09.01.2007