Ege’nin alımlı kenti Denizli, antik bir zarafetten süzülen dokumaları, şifalı travertenleri, kuş cenneti gölleri ve sanatçılara ilham veren doğasıyla büyülü bir diyar.

Türkiye’de bir benzerinin daha olmadığına emindim. Hierapolis’ten kalma yıkık sütunların üzerine dolan termal su, antik bir kaplıca oluşturmuş. Şifalı suya girenleri çağlar öncesine ışınlayan bu mucizenin adı Kleopatra Havuzu. Bölgede yeryüzüne çıkan şifalı su, antik çağın en önemli sağlık merkezlerinden biri olan Hierapolis’in yaşam kaynağı. Kentteki irili ufaklı çok sayıda hamam gün boyu konuk ağırlar, Hierapolis’in ününe ün katarmış. Kent yaşamının kalbinin attığı büyük hamam ise bugün Hierapolis Müzesi. Eski çağlardan bugüne Denizli’ye görkemli bir uygarlık bahşeden suyun izinde keşfe çıkıyoruz.

Romantik Beyaz Şifalı Kırmızı

Yılda bir milyondan fazla ziyaretçi ağırlayan Hierapolis’in yürüyüşle birkaç dakika uzağında bir yeryüzü harikası var: Pamukkale. Kat kat havuzcuklardan oluşan kar beyazı travertenlerin küveti andıran bölmelerine girmek yasak olsa da yamaç paraşütüyle Pamukkale’nin üzerine süzülmek eşsiz bir deneyim. Geniş seyir olanaklarıyla Fethiye’deki Babadağ’a rakip olmaya hazırlanan Pamukkale’de Çökelez Dağı, uçuş için ideal irtifaya sahip. Pamukkale’nin narin travertenlerini korumak için alınan bir diğer önlemse civardaki otellerin Karahayıt’a taşınması. Kırmızı travertenleriyle ünlü Karahayıt’ta yeryüzüne çıkan şifalı su, Pamukkale’nin beyaz suyundan farklı. Yüksek oranda demir iyonları ve onlarca mineral içerdiğinden suyun rengi kırmızı. Güney Ege’nin en güzel sırlarını saklayan Denizli’yi tanımak için suyun izini sürmek iyi bir yöntem. Şehir merkezinde minik şelaleler, göller ve fıskiyelerle bezeli iki güzel parkın küçüğüne Çamlık, büyüğüne İncilipınar denmiş.

Kentin mutena semti Çamlık’taki seyir kalesi, Denizli’yi yüksekten izlemek için güzel bir nokta. Şehri yakından tanımak için ise birkaç saatlik yürüyüş yapmak gerek. Kentin tarihi merkezi Bayramyeri, gezi için iyi bir başlangıç yeri. Etnografya müzesinin yanı başındaki Germiyanoğulları Hamamı tam 763 yıllık. Biraz ilerideki Tarihi Kaleiçi Çarşısı, mücevher, bakır, semer ve ahşap ustalarıyla geleneksel zanaatların hayat bulduğu bir eski zaman pazarı. Vakit öğle saatlerini bulmuşsa dükkânlardan yayılan kokular iştahınızı kabartacak. Kuzu etinin özel taş fırınlarda uzun saatler pişirilmesiyle hazırlanan Denizli kebabını denememek olmaz. Sıcak pide üzerinde çeşitli sebzelerle servis edilen bu özgün kebabı 37 yıldır hazırlayan Hüseyin Manisalı, etin lezzetini sakız ağacı közünde pişmesine bağlıyor. Palmiyelerin karşılıklı sıralandığı Atatürk Bulvarı, mağazaları ve alışveriş merkezleriyle gün boyu canlı. Sinemalar, tiyatrolar, kafeler ve lokantalarla dolu Çınar Meydanı çevresindeki sokakların müdavimi, Pamukkale Üniversitesi öğrencileri.

Sultanlara Layık

Son yıllarda tekstil üretiminde Türkiye’nin önemli merkezlerinden biri haline gelen Denizli’de hediyelik bulmanız zor olmayacak. Horoz işlemeli mendiller, Buldan bezleri, Tavas işleri, iğne oyaları ve renk renk yazmaların bin bir türlüsünü bulabileceğiniz İstasyon Caddesi’ndeki Babadağlılar Hanı şehrin özgün adreslerinden. On katlı handaki çeşitlilikle yetinmek istemezseniz dokumalarıyla ünlü Buldan’a uğrayın. Osmanlı döneminde sultan ve paşalara giysi dikilen Buldan’da ince bir zarafetten süzülen el dokumaları ahşap tezgâhlarda hayat buluyor. Her köşesi Anadolu kokan Buldan evlerini gezerken artık anılarda kalmış zamanlara uzanacaksınız. Denizli denince akla gelen bir diğer şey ise horoz. 2004 yılında kültürel değer olarak tescillenen Denizli horozu, göz alıcı tüyleri ve bayılana dek ötüşüyle ünlü. Denizli horozunu koruma çalışmalarında görevli Ziraat Mühendisi Mustafa Ünal, ötme süresinin 25–30 saniyeye kadar çıkabildiğini anlatıyor. Sadece horoz değil görülmesi gereken kuş türü çok Denizli’de.

250’den fazla kuş türüne barınak olan Denizli’deki en iyi gözlem noktaları sulak alanlar. Çivril’deki Işıklı Gölü, Çardak’ta bulunan Acı Göl ve Buldan yakınlarındaki Süleymanlı Gölü kuş gözlemi ve botanik gezileri için dört mevsim uygun. Denizli Fotoğraf Sanatçıları Derneği üyesi ve kuş gözlemcisi Ümit Özgür’e yöredeki çeşitliliği soruyoruz. Şah kartalı, kara akbaba, ulu doğan, toy, peçeli baykuş gibi nadir bulunan türlerin yanı sıra; Anadolu sıvacısı, taş bülbülü, kızıl kirazkuşu ve karaboğazlı ötleğen gibi türlerin önemli bir kısmının Denizli’de yaşadığını anlatıyor bize. Yörede canlı türlerinin zenginliğiyle ünlü bir de milli park var. Ege Bölgesi’nin en yüksek noktası olan 2 bin 528 metrelik Honaz Dağı’nın adını taşıyan doğal alan, Dünya Hava Oyunları’na da ev sahipliği yapmış. Denizli’deki şelaleler de doğa tutkunlarını memnun edecek. Güney ilçesine sekiz kilometre uzaklıktaki Güney Şelalesi tescilli bir tabiat anıtı. 30 metre yüksekten dökülen Gümüşsu ise Çivril’in doğusunda. 

Ezgilere Tutkun Kent

İbrahim Çallı, Selahaddin Pınar, Özay Gönlüm, Hayri Dağ, Mehmet Şakır (Akkulak) ve Sezen Aksu... Denizli’de dünyaya gelip sanatlarını yeryüzüne taşıyan isimlerden sadece birkaçı. Tanbura, bağlama ve cura üçlüsünden oluşan ‘yaren’ adını verdiği sazıyla ünlenen Özay Gönlüm’ün anısına düzenlenen konserlere gösterilen yoğun ilgi, kentteki müzik tutkusunun kanıtlarından. Şehir merkezindeki radyo istasyonları, müzik evleri, enstrüman satan dükkânlar ile dernek ve kulüplerin bolluğu da öyle. Pamukkale Üniversitesi bünyesindeki organizasyonlar da kentteki müzik duyarlığını çeşitlendiriyor. Denizli Belediyesi, kentte ezgilere duyulan bu ilgiyi fark edip eski un fabrikasını konservatuvara dönüştürmüş. Denizli’de Karacaoğlan türküleriyle başlayıp zeybek havalarıyla devam eden müzik geleneği, genç kuşakların elinde geleceğe taşınıyor. Denizli’nin umut vaat eden gruplarından PUL’un gitaristi Onur Çelik, kentteki müzik potansiyelinin görünenden çok daha fazla olduğunu söylüyor. Üstelik bu müzik sevgisi sadece şehir merkezi için de geçerli değil.

Denizli’nin uzak ilçesi Çameli’nde cuma günleri kurulan yerel pazarda satılan vırvırlı çalgılar (kabak kemanı), üç telli bağlamalar ve çam düdükleri müziğe duyulan ilginin kırsalda da var olduğunu gösteriyor. Müzik arşivlerine göre Denizli yaylalarında eskiden beri çok sesli bir müzik geleneği var. 19. yüzyılın başından beri köy düğünlerinde müzik icra eden yayla müzisyenlerinin son temsilcilerinden biri de Hasan Yıldırım. Kemanı üç tel üzerinden çalıyor. İkisi ince tel ve karar sesini veren bir sırma tel. Ege’nin su perisi Denizli, tarih boyunca kendisine büyülü ezgiler kazandıran insanlarıyla güzel. Kente görkemli bir uygarlık bahşeden şifalı suların akışı da bir ezgi değil mi zaten?  

Yaşayan Kültür Hazinesi: Hayri Dev

40 Devler denilen atalarımız çok eski zamanlardan beri Denizli’nin güneyindeki şenliklerde yarenlik (çalgıcılık) edermiş. Yaşım 77. Çam düdüğünü çocukken yaylalarda çobanlık ederken öğrenmişim. Yarenlik ederken deyişlerimiz vardır. Çobanlıkta, yaylalarda yaşadıklarımızı anlatırız. 20 sene evveldi, Fransa’dan müzikologlar geldi. Kitabımı yapmışlar. Sonra Avrupa’dan 11 kişilik bir ekip daha geldi. Belgeselimi yaptılar (Derriére la forét/Ormanlar Arkası), Avrupa’nın çoğu yerinde gösterilmiş. 2008 yılında bana bir de unvan (UNESCO Yaşayan İnsan Hazinesi Kültürel Miras Taşıyıcısı) verdiler. 

A’dan Z’ye Az Bilinen Denizli

AZİZ PAVLUS YOLU: Laodikeia Antik Kenti, İncil’de adı geçen yedi kiliseden birinin ev sahibi.

CİP SAFARİ: Cip safari için merkez alınabilecek üç bölge: Kefe Yaylası, Dağdere ve Kartal Gölü.

DOĞA YÜRÜYÜŞÜ: Çivril’deki Akdağ Tabiat Parkı, tam da yürüyüş tutkunlarına göre.

FAYTON: Sarayköy ilçesinde yapılan faytonlar, Türkiye’nin yanı sıra dünyadan da talep görüyor.

HONAZ KİRAZI: Denizli kebabı dışında, Tavas pidesi, Serinhisar leblebisi ve Honaz kirazı meşhur.

KELOĞLAN MAĞARASI: Kaklık ve Keloğlan Mağaraları, binlerce yıllık sarkıt ve dikitleriyle ilginç.

OLTA BALIKÇILIĞI: Gökpınar ve Adıgüzel Baraj Gölleri, spor amaçlı olta balıkçılığı için ideal.

RAFTİNG: Dalaman Çayı’nın Acıpayam kıyıları ile Güney Şelalesi’ne bağlı akarsu yatakları.

TOKALI KANYONU: Vahşi doğasıyla ünlü kanyonu, yırtıcı kuş türlerini gözlemlemek için uygun.

ZENGİN KONAKLAMA: Beş yıldızlı otellerden köy pansiyonlarına geniş konaklama seçenekleri var.

Nasıl Gidilir?

THY, İstanbul’dan Denizli’ye her gün, sabah ve akşam olmak üzere, karşılıklı; Ankara’dan ise pazar hariç her gün uçuyor.

Yazı : Melih Uslu                       
Fotoğraf : Ahmet Bilal Arslan        

    Kaynakça:
   SkyLife - Nisan 2010