Güvenlik / Sağlık  

 Denizde İlk Yardım

 B- HİPOTERMİNİN TEDAVİSİ

1 - Hipoterminin Belirtileri

 Hipotermi için yapılacak tedavi, şüphesiz kazazedenin durumuna ve eldeki olanaklara bağlıdır. Yaşamı tehdit eden hipoterminin belirtisi, soğuk suya maruz kaldıktan sonra üşümenin görülmesidir. Bu durum, vücudun soğuğa karşı direncinin tamamen kaybolduğunu gösterir.

Genel olarak, mantıklı ve başından geçenleri anlatabilecek durumda olanlar, dramatik bir şekilde titremelerine karşın, yalnızca bütün ıslak elbiselerinin çıkartılmasını, kuru elbiselerle veya battaniyelerle değiştirilmesini ve sıcak bir yerde dinlenmesini isterler. Ağır bir hipotermik olayda, kazazede üzerinde bütün yaşam belirtilerinden hiç birisi görülmeyebilir. Bu durum kişiyi, kazazedenin tedavi edilmemesi kararına götürmemelidir. Birçok olayda hiçbir hayatiyet belirtisi göstermeyen kazazedelerin, eksiksiz olarak hayata döndükleri bilinmektedir.

Soğuk alma sırasında vücut sıcaklığı düştükçe, oksijen ve besin alma azalacağından, bu durum hayati organlara, özellikle kalp ve beyine biraz koruma sağlar. Böylece sıcaklığı azalmış bir vücut, bazı durumlarda, belirli ölçülerde kazazedeyi korur. Bir kaza nedeniyle 20-30 dakika kadar bir süre, suda hiçbir sakatlığa neden olmaksızın kazazedenin canlı kalabilmesinin nedeni budur.

2 - Aşırı Isı Kaybı Olan Kişiye Yapılacak İlk Yardım

Vücut sıcaklığı düşmüş bir kazazede, belirli bir dereceye kadar soğuğa karşı korunmalıdır. Ancak, kazazede bir kişinin vücudundaki sıcaklıklarda büyük farklılıklar olur. Kol ve bacaklardaki sıcaklık, kabul edilebilir bir düzeyde vücut ve hayati organların (kalp ve beyin) sıcaklığı altında olabilir. Eğer kazazede nefes alıyorsa, solunum yolları açıktır ve endişe etmeye gerek yoktur. Bütün basit masajlar, özellikle kol ve ayakları kapsayacak şekilde, derideki kan dolaşımlarını açabilir ve vücutta sıcaklığın birden dengelenmesine yol açar. Masaj deride kan dolaşımını arttırır ve dolayısıyla hayati organlardaki ısı kaybı artar. Sıcak kan, soğuk deride üşümeye sebep olur ve bu sıcaklığın deride aniden daha da düşmesine neden olur, hatta ölüme sebebiyet verebilir. 

Eğer hipotermik (aşırı ısı kaybı olan) kazazede suda ise, mümkün olduğunca yatay bir şekilde sudan çıkarılmaya çalışılmalıdır. Dik olarak sudan çıkarılan kişinin, ani bir kalp rahatsızlığı tehlikesiyle karşılaşabileceği bugün artık bilinmektedir. Genellikle bilinçsiz, titreme uyarısı vermeyen üşümüş (katılaşmış) bir kazazedenin durumu tehlikeli boyutlardadır. Birçok kazazede tedaviye alındığı zaman, titreme görülmeyenlere öncelik verilmelidir. 

Soğuğa maruz kalmış bir kişi, enerjisinin çoğunu kullanmış ve kanında çok az şeker (glikoz) kalmış demektir. Bu veri genellikle, aseton kokan kötü bir nefes kokusu verir. Düşük kan şekeri, spazma ve bilinçsizliğe (şuursuzluk nöbetine) sebep olacaktır. Soğuğa maruz kalmış bir kazazede kurtarıldığında, ılık ve tatlandırılmış içecekler verilmelidir. Ancak, unutulmamalıdır ki, bilinçsiz veya yarı bilinçli bir kazazedeye asla yemesi veya içmesi için birşey verilmemelidir. 

Hipoterminin tedavisinde esas olan, kazazedeyi sıcak tutmaktır. Sıcak tutma yöntemleri hakkında çok değişik görüşler mevcuttur. Herhangi bir yöntemin en iyisi olduğunu söylemek mümkün değildir. Ancak, hipotermik bir kazazedenin kurtarılmasından sonra, daha fazla ısı kaybının olmaması için gerekli sakınmanın yapılmasında görüş birliği sağlanmıştır. Bir kazazede hipotermik olabilir, ancak onun muhtemelen boğulmuş veya boğulmaya yakın bir durumda olabileceği daima hatırda tutulmalıdır. 

Eğer kazazede nefes almıyorsa, acele olarak ağızdan ağıza ya da ağızdan buruna suni solunuma başlanılmalıdır. Kazazedenin nabzı atmıyorsa, kalp masajına başlanılmalıdır. Kazazede nefes aldığı taktirde hemen sıcak tutulmaya başlanılmalıdır.

3 - Sıcak Suda Isındırmak 

Uzmanlar tarafından bir kazazedeyi ısındırma yollarının en etkilisi olarak, eğer mümkünse 42⁰-44⁰C lik sıcak suda hızlı ısındırma yöntemi olduğu belirtilmektedir. Sıcak su banyosunda, vücudun ani olarak ısıtılması, kol ve bacakları kapsayacak şekilde kazazedenin suya daldırılması ile mümkündür. Banyonun sıcaklığı başlangıçta 37⁰C ve daha sonra (birkaç dakika içinde) 42⁰-44⁰C ye çıkarılmalıdır. 

Tedavi esnasında, banyo suyunun sıcaklığı ölçülmelidir. Gerekli olduğunda banyonun sıcaklığını sabit tutmak için sıcak su ilave edilmelidir. Hipotermik kazazedenin şuuru yerine gelinceye kadar banyoda tutulması gerekir. Banyodan sonra, kazazede bir havlu ile kurulanmalı ve daha sonra sıcak bir kanapeye yatay pozisyonda taşınmalıdır ve ılık battaniyeler ile sarılmalıdır.
 

4 - Battaniyede Yavaş Isıtma 

Sıcak su banyosuyla hızlı ısıtma yapılamadığı zaman, hipotermik bir kazazedenin ısıtılması, yavaş ısıtma yöntemi ile yapılmalıdır. Bu bir ilk yardım tedavisidir. Kazazede sıcak banyoya götürülemediği, ya da sahildeki bir hastaneye götürülmek üzere beklediği zaman yapılmalıdır. Yavaş ısıtma, hipotermik kazazedelerin ısıtılmasında kabul edilmiş bir yöntemdir. Bu yöntemle ısıtma, kazazedenin kendi vücut sıcaklığı ile kendisini ısıtması demektir. Uygulama esnasında kazazede, çevreden izole edilerek, battaniyelerle sarılır. Böylece, kazazedenin vücut sıcaklığı vücut içinde korunarak, vücudun yavaşça sıcaklığı yükselir. 

Kullanılan battaniyeler yünlü olmalıdır. Ancak battaniyeler kullanılmadan önce ısıtılmamalıdır. Isıtılmış bir battaniye kazazedeye herhangi bir sıcaklık vermez ama kazazedenin derisine yanlış bir ısınma hissi verir. Bu his de derideki kan damarlarının açılmasına yol açar ve bu şekilde kişinin soğuk derisi, hayati organlardan "son" sıcak kanı alacağından, kazazede için tehlikeli bir durum yaratır. 

Bundan dolayı, hipotermi tedavisi çok sıcak olmayan bir odada yapılmalıdır. Tercihen, kazazede yalıtkan battaniyelere sarılmadan önce, suyun buharlaşarak soğumasından sakınmak için, soyularak plastik bir tabaka (çarşaf) ile sarılmalıdır. Kazazedenin başı örtülmeli, ancak yüzü açık bırakılmalıdır. Kazazede iyileştiği zaman, göz hapsinde tutulmalıdır. Şuuru yerine geldiğinde, sıcak ve tatlı içecekler verilebilir.
 

5 - Bahriye Yöntemi Isıtma 

Üşümüş, bitkin,  ancak bilinçsiz olmayan kazazedelerin  ısındırılması  için Danimarka Bahriyesinde kullanılan aşağıdaki yöntem başarı ile uygulanmaktadır: 

a) Battaniyeye sarılmış bir kazazede yarı meyilli oturur durumda tutulur.

b) Kazazedenin elleri ve ayakları 44⁰C deki sıcak suya daldırılır.

c) Tedaviden sonra kazazedenin elleri ve ayakları battaniye ile sarılır.

d) Sıcak su banyosu sırasında suyun devamlı 44⁰C de kalması sağlanır. 

Tedaviden sonra, kazazedenin elleri ve ayakları battaniye ile çok iyi bir şekilde sarılmalıdır. Çünkü, sıcaklığın lokal uygulanması ile buradaki kan damarları tamamiyle açılacaktır. Bu durum tedaviden sonra sıcaklığı dışarı verecektir ki, bu vücut sıcaklığını düşürecektir.

6 - Alkol 

Yaygın inanca rağmen, hipoterminin tedavisinde alkolün yeri yoktur. Alkol soğuğa karşı vücudun reaksiyonunu azaltacak ve böylece hipotermik kazazedenin veya soğuğa maruz kalmış kişinin artan bir risk altına girmesine neden olacaktır. Kuşkusuz alkol, genel bir ısınma yaratacak fakat kısa bir müddet sonra bu etki kaybolduğunda, kazazedenin durumu daha da kötü olacaktır. Kazazede elden geldiğince sıcak tutulmalı ve istirahat etmesi sağlanmalıdır.

7 - Hipotermik Bir Kazazede İçin İlk Yardım Özeti

a) Kazazedeyi soğuktan çıkardıktan sonra, nefes alışı ve kalp atışı kontrol edilmeli, eğer nefes almıyor ve kalbi atmıyorsa, derhal kalp masajı ile suni solunuma başlanılmalı, eğer nefes alıyor ve nabız hissediliyorsa, kazazede sarsılmadan sıcak bir yere taşınmalıdır. Daha kötü duruma yol açacağından, kazazedeyi kaba bir şekilde taşımaktan kaçınılmalıdır.

b) Kazazedenin elbiseleri vücudunu en az sarsacak şekilde çıkarılmalı, gerekirse elbiseleri bir makas veya bıçakla kesilmelidir.

c) Yarı şuurlu veya şuursuz kazazede yüzü yukarı gelecek şekilde

yatırılmalıdır. Kusma durumunda, kazazedenin başı yana çevrilmeli ve nefes ahsı ile kalp atışı sık sık kontrol edilmelidir. Eğer nefes alış ve kalp atışı durursa, kalp masajı yapmak için hazırlıklı olunmalıdır.

d) Eğer mümkünse, yüz maskesi ile sıcak oksijen verilmeli. Oksijen kazazedenin zor nefes almasına veya varsa düşük solunum hızına olumlu etki sağlayacak, aynı zamanda vücut merkezinin ısınmasını da kolaylaştıracaktır.

e) Kazazede, battaniye ile sarılarak daha fazla ısı kaybından korunmalı. Şuursuz bir kazazedeye zarar verecek şekilde ısıtılmamalıdır. Şiddetli hipotermi, gerçek bir acil durumdur, ama kazazedenin ısıtılması bir çok zorlukla birleşebilir. İlk yardımı sağlamadaki esas gaye, kazazedenin daha da soğumasını önlemektir.
f) Eğer, kazazedeyi hastaneye yetiştirmede uzun bir gecikme olacaksa, nazik ısıtma teknikleri kullanılabilir:

1. Battaniyenin altına, kazazedenin başına, boynuna, göğsüne ve kasığına ısıtıcı yastık veya sıcak su torbalan uygulanmalıdır.

2. Kazazede ile vücut vücuda temasla sıcaklık uygulanmalı. Sağlanan ısının korunması için ilk yardımı yapan ile kazazedenin etrafına battaniye sarılmalıdır.

3. Hiçbir durumda kazazedeye alkol verilmemelidir. Şuursuz kazazedelere yiyecek ve içecek birşey verilmemelidir.

Kaynakça: Denizde Canlı Kalabilme

Kapt. Fethi Yağız - Ercüment Şahin