-İnsanı insan yapan özellikleri arıyorum sayın bilge.

-Bulabildin mi bari?

-Ne yazık ki zorlanıyorum. Kafam karıştı biraz.

-Tabii karışır. İnsanı insan yapan o kadar çok özellik var ki.

-Önceliği erdeme tanımak isterdim.

-Güzel bir öneri ve doğru bir tutum.

-Erdem hakkında düşünürler o kadar çok şey söylemiştir ki…

-Birkaç tanesinden bahset bakalım.

-Aristoteles erdemi yaşamak için ona sahip olunması gerektiğini ifade ediyor. Horatius ise insan için erdemin su ve ateşten daha önemli olduğunu vurguluyor.

-Başka…

-Platon erdem uğruna ölmüş bir kişinin yok olmayacağından bahsediyor.

-Güzel. Peki, erdemin efendisi olur mu?

-Erdemin efendisi mi? Bunu hiç düşünmemiştim sayın bilge.

-Düşün o zaman.

-Erdemin efendisi olmak! Bence mümkün gibi. Erdeme sahip olan kişi aynı zamanda onun efendisi de oluyor, değil mi?

-Yanılıyorsun. Bu dediğin maddeden ibaret olan şeyler için geçerli olabilir. Sence erdem bir madde mi?

-Tabii ki hayır.

-O halde…

-Erdemin efendisi yoktur!…

-Çok doğru. Para sahip olunması istenen, görülen, bilinen ve dokunulan bir kavram. Paraya sahip olan dolayısıyla onun tek hakimi ve efendisi olabilir. Ama erdem dokunulan, görülen bir kavram değil. Erdemli olan kişi ona sahip olabilir ama efendisi değildir.

-Hatta bu durumda erdem onun efendisi olmuştur bile diyebiliriz.

-Bir bakıma doğru. Aslında en doğrusu sadece erdeme sahip olmaya çalışmak değil, erdemli olmayı bir yaşama biçimi haline getirmek ve onu tüm insanlığa yaymaktır.

-Çok güzel olurdu. Fakat sanırım bir rüya olsa gerek.

-Niçin rüya olsun? Akıl ve doğru düşünce insanı erdeme götüren bir yol gibidir. İnsanlığa akıllı olmayı ve doğru düşünceyi öğretebilirsek erdemli olması da kolaylaşacaktır. İnsan çalmayı, yalan söylemeyi, öldürmeyi öğrenebiliyor da erdemli olmayı mı öğrenemeyecek…

-Belki de sayın bilge, insana erdemli olmak zor geliyor.

-Bak, buna bir şey demem. İnsan zaten kolaya kaçmayı seven bir canlıdır. Çin atasözü erdeme giden kapıyı açmanın zorluğundan bahseder. Zaten sadece erdemli olmak değildir ki asıl sorun. Erdemli kalmak ve bunu devam ettirmek daha da güçtür.

-Durum karmaşık hale geldi. Erdemli olmak ve bunu sağlamak derken sanki sular giderek derinleşti.

-Suların derinleşmesi seni ürkütmesin. Erdemin özü de burada yatıyor zaten. Erdemli olmaya çalışmak zordur. Bu herkesin geçebileceği bir imtihan değildir. Erdemi erdemle zenginleştirmek gerekir. Belki de böylece çoğalma sağlanabilir. Konfüçyüs herkesle arkadaşlık yapabileceğini ancak sadece erdemli insanlarla dostluk kurulmasını önerir.

-Böyle bir dost bulmak da zor ama…

-O zaman sen de sadece arkadaşlıklarla idare edersin. Erdemli olmayan arkadaşa vereceğin dostluk payesi belki de erdeme yapılacak en büyük kötülüktür.

-Buna hiç dikkat etmiyor insanlar…
-İnsanların bu anlamda neyi yapıp neyi yapmadığını ölçüt alma. Ölçüt kendin olmalısın.

-Bu önerin için teşekkür ederim sayın bilge. Biraz daha düşünüp, değerlendirmem lazım.

-Tabii ki düşün! Düşünmek de seni erdeme ulaştırabilir…