Yüzyılın Yazarları  

  Maxim Gorki                                                   

1892'den Sonra: Hayata küskün Peşkov izleyen yıllarda gezgin işçi olarak ülkeyi dolaştı. Devrimci çevrelerle bağlantısı yüzünden birkaç kez hapse düştü. 1892'de Gorki (Hayata Küskün) olarak imzaladığı Makar Çudra adlı romantik öyküsünü yazdı. Aynı yıl doğduğu kente dönerek bundan böyle yazarlıkla meşgul oldu. Lumpen proleterlerin ve asosyallerin dünyasını anlatan melodramatik öyküleri çok sayıda gazetede çıktı. Gorki 1896'da Yekaterina Volşina ile evlendi, iki yıl sonra tüm öyküleri iki ciltlik bir kitap halinde çıkınca Gorki anında ünlendi. 1899'da tüccarları ve toplumsal zorunluluklara karşı mücadeleyi konu alan Foma Gordeyev adlı ilk romanını yayınladı.

1902'den Sonra: Dramlar 1902'de Gorki'nin küçük burjuvazinin modası geçmiş ataerkil geleneklerini gözler önüne seren Meşçanye (Küçük Burjuvalar) adlı ilk tiyatro oyunu sahnelendi, ikinci oyunu Na dne (Gece, 1902) dünya çapında başarıya ulaşmasını sağladı. Sefil bir mekânda geçen bu oyunda, Luka adlı serseri her bir sığınmacı için bir umut hazır bulundursa da bu umudun gerçekleşmesini işsiz güçsüz beklemekten hepsinin de kolu kanadı daha da kırılır. Aralarında bir tek, duruma ayak uydurmak istemeyip mücadele etmek isteyen Satin, ayrıcalıklı bir konuma gelir. Gorki iki yıl sonra Datşniki (Yazlıkçılar) adlı yapıtında Rus entellektüellerini sergiledi. Yazlıkçıların sorunları ve konuşmaları, halkla olan bağlantılarını yitirdiklerini gösterir. Bu dram, tıpkı 1905'te yazdığı Deti Solntscha (Güneşin Çocukları) gibi Gorki'nin yeni bir proleter/devrimci aydınlar sınıfı talep etmesinin ifadesidir.

1906-13: Dış Ülkelerde 9.1.1905 tarihinde Peterssburg'da meydana gelen Kanlı Pazar'ın tanıklarından biri olan Gorki, Çarlık Rejimine karşı bir beyanname yayınladı. Bunun üzerine tutuklanan Gorki, ancak dünya çapında protestoların yükselmesi üzerine sonra serbest bırakıldı. Gorki aynı yıl Rusya Sosyaldemokrat İşçi Partisine katıldı. Gorki siyasal takibattan kurtulabilmek ve dış ülkelerde devrim için propaganda yapabilmek amacıyla 1906'da, hayat arkadaşı aktris Maris Fyodorovna Andreyeva ile birlikte Rusya'yı terk etti.

Aynı yıl Matj (Ana) adlı romanı yayınlandı. Burada devrimci olan bir işçi çocuğunun ve oğlu tutuklandıktan sonra onun işini sürdüren bir annenin öyküsü anlatılmaktadır. 1908'de Wragi (itiraf) adlı oyunu yayınlanlandı. Gorki bu yapıtında sosyal/devrimci ve dinsel tasavvurlarının bir sentezi olan kendi ideolojisini geliştirdi, izleyen yıllarda devrim ve başlayan sınıflararası mücadele Gorki'nin yapıtlarına egemendi.

1920'den Sonra: Politik Anlaşmazlıklar Gorki 1913 yılında yeni kurulan Pravda adlı günlük gazetenin elemanlarından biriydi. Aynı yıl içinde, yedi yıl kaldığı Kapri adasından bir genel af üzerine yurduna döndü. 1917 Ekim Devriminden sonra Gorki iç savaşa ve linç adaletine şiddetle karşı koydu. Çok sayıdaki yazarı takibattan kurtardığı gibi, ülkesinin kültürel kalkınmasında aktif bir rol oynadı. Ne var ki, aradan çok geçmeden Gorki, insanlık dışı taşkınlıklarını alenen eleştirdiği Sovyet sistemiyle çelişkiye düştü. 1921'de ülkesini terk ederek bundan sonraki yıllarını Almanya'da ve Çekoslovakya'da geçirdi. İki yıl sonra Moi universitety (Benim Üniversitelerim) adlı yapıtıyla üç bölümlük roman otobiyografisinin son cildini sunmuş oldu. (ilk cildi: Detstvo (Çocukluğum) 1913/14; ikinci cildi: V lyudyah (Yabancı İnsanlar Arasında, 1916). Gorki 1924'ten sonra yaşadığı Sorrento'da (İtalya) çok sayıda edebi portreye imza attı.

1934'ten Sonra: Gerçekçilik Gorki 1931'de Sovyetler Birliği'ne döndü. Bir yıl sonra doğduğu kente Gorki adı verildi. Gorki 1934’te Sovyet Yazarlar Birliği başkanlığını üstlendi ve Sosyalist Gerçekçiliğin edebi çalışmalar için bağlayıcı olacağını ilan etti. Edebiyat gerçeğe sadık tasvirler sunmalı ve bunu yaparken sosyalist ideolojiye sadık kalmalıydı. Gorki 1963 yılında 68 yaşında Moskova'da zatürreden öldü. Rus Devriminin tarihini anlattığı dram serisini tamamlayamadı.

   Kaynakça: Yüzyılın 100 Yazarı (Yeni Binyıl)