Mart
19

1866- Osmanlı Hükümeti, Süveyş Kanalı'nın açılması konusunda izin verdi.

1877- Osmanlı devletinin ilk Mebusan Meclisi toplandı.

1883- Amerikalı ayakkabı ustası Jan E. Matzeliger, bir seferde tüm ayakkabıyı imal eden ilk makineyi icat ederek, ayakkabı sanayisinde devrim yaptı.

1915- Güneş sistemi gezegenlerinden Pluto'nun ilk fotoğrafı çekildi. Ancak bunun yeni bir gezegen olduğu o tarihte anlaşılamadı.

1920- Mustafa Kemal, Ankara'da bir meclis toplanması için genelge yayınladı.

1940- Türkiye'de ilk ebe okulu ve ilk doğum kliniğini açan askeri hekim Prof. Besim Ömer Paşa (Akalın), Ankara'da öldü.

1945- Sovyetler Birliği, bir nota ile 1925 tarihli Türk-Sovyet Dostluk ve Saldırmazlık Paktı'nı yenilemeyeceğini bildirdi.

1965- Merzifon'un Çeltek Linyit İşletmesi'ndeki grizu patlamasında 69 işçi öldü, 58 işçi yaralandı.

1971- CHP Kocaeli Milletvekili Prof. Dr. Nihat Erim, partisinden istifa etti ve başbakanlığa atandı.

1975- Tarihe 1. Milliyetçi Cephe Hükümeti (1. MC) olarak geçen, dört sağ partiden (AP, MSP, MHP, CGP) oluşan koalisyon işbaşına geldi.

1980- Tiyatro Yazarı, Çevirmen Bedrettin Tuncel, (70)  öldü.

1981- Ankara'da bir inzibat erini öldürdüğü iddiasıyla yargılanan Erdal Eren, ölüm cezasına çarptırıldı. Eren'in infazı, 18 yaşından küçük olduğuna ilişkin kemik raporu nedeniyle de tartışmalara yol açtı.

1986- Ankara Film Şenliği'nin ''İlk Filmler'' yarışmasında, Orhan Oğuz'un yönettiği ''Her Şeye Rağmen'' birinci oldu.

1998- Gazeteci Metin Göktepe'nin öldürülmesi davasında, 5 polis, ''Kastı aşan adam öldürme'' suçundan 7 yıl 6'şar ay hapis cezasına çarptırıldı, 6 polis beraat etti.

1999- Ankara DGM Başsavcılığı, Fethullah Gülen hakkında, anayasal düzeni değiştirmeye çalıştığı gerekçesiyle soruşturma açtı.

2001- Türkiye'yi AB üyeliğine taşıyacak Ulusal Program, Bakanlar Kurulunca onaylandı.

2003- ABD askerleri Irak-Kuveyt sınırındaki askerden arındırılmış bölgeye girdi. ABD uçakları da Irak'ın batısını bombalamaya başladı.

20

1653- Osmanlı tarihinde ilk bütçeyi yapmakla tanınan Sadrazam Tarhoncu Ahmet Paşa, bundan rahatsızlık duyanların padişaha şikayeti sonucu öldürüldü.

1727- Bilim adamı Isaac Newton öldü.

1792- Fransa Milli Meclisi, giyotinle idamı onayladı. Adını, mucidi Fransız doktor Joseph Ignace Guillotin'den alan giyotin, ilk kez 25 Nisan 1792'de kullanıldı.

1918- Türk Kadını Dershanesi açıldı. Dershanede yabancı dil, Türkçe ve Müzik dersleri ile konferanslar verildi.

1930- Ressam Hoca Ali Rıza (47) öldü.

1933- Nazilerin ilk toplama kampı, Münih yakınlarında açıldı.

1945- Adana-Ceyhan'da meydana gelen 6.0 büyüklüğündeki deprem 39 can aldı, 328 ev yıkıldı.

1956- Fransa, Tunus'un bağımsızlığını tanıdı. Tunus'un ilk Devlet Başkanı Habib Burgiba oldu.

1967- Kıbrıs Türk Toplumu lideri Rauf Denktaş, 3 yıldır ayrı kaldığı adaya dönme kararı aldı.

1971- Atatürk'ün yakın arkadaşı, Anadolu Ajansı'nın şirketleştiği 1 Mart 1925'te kurucularından ünlü gazeteci Falih Rıfkı Atay, (77)  İstanbul'da öldü.

1976- Agatha Christie'nin ''Şark Ekspresi'nde Cinayet'' romanına da konu olan ünlü ''Orient Express'', 70 yolcusuyla İstanbul'a geldi.

1981- ''Otello'', ''Hamlet'' oyunlarındaki rolleriyle tanınan; Türk tiyatrosunun kurucularından, oyuncu Ertuğrul Sadi Tek öldü. Sadi Tek, 1897'de İstanbul'da doğmuştu.

1981- Arjantin'in eski başkanı İsabel Peron, rüşvet suçundan 8 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

1996- İngiltere'de hükümet, ''deli dana'' hastalığının insanlara da bulaştığını açıkladı.

1998- Terör örgütünün elebaşılarından Şemdin Sakık ve kardeşi, Irak'ın kuzeyinde Barzani kuvvetlerine teslim oldu.

2003- ABD'nin Irak operasyonu Bağdat'ın bombalanmasıyla başladı.

2005- Mersin'de Metropol miting alanında yapılan Nevruz kutlamalarının ardından Türk Bayrağını yakma girişiminde bulunuldu. Olay yurtta infiale yol açtı.

21

1590- İran ile İstanbul Anlaşması imzalandı.

1914- Başyazarı Nigar Hanım olan ''Kadınlık'' adlı dergi, haftalık olarak yayımlanmaya başladı.

1937- Tunceli'de ''Dersim İsyanı'' başladı. Olaylar 22 Ekim'e kadar süren harekatlarla denetim altına alındı.

1939- Kurtuluş Savaşı komutanlarından Korgeneral Ali Hikmet Ayerdem öldü.

1942- Şair ve oyun yazarı Hüseyin Suat Yalçın öldü.

1952- 950 grostonluk Galatasaray şilebi, Karadeniz'de Kefken açıklarında battı, 15 kişilik mürettebattan kurtulan olmadı.

1956- İlk kadın milletvekillerinden Satı Çırpan (Satı Kadın) Ankara'nın Kazan Köyü'nde öldü.

1958- Sinema ve Dublaj Sanatçısı Ferdi Tayfur (54) öldü.

1971- CHP'nin hükümeti destekleme kararı alması üzerine, Genel Sekreter Bülent Ecevit istifa etti.

1973- Halk ozanı Aşık Veysel Şatıroğlu, Sivas'ın Sivrialan köyünde öldü.

1990- Elazığ'ın Palu İlçesi yakınlarında yolu kesen teröristler, bir araçtan indirdikleri 9 mühendisi öldürdü.

1991- Ankara'nın eski belediye başkanlarından, Mimar, Yazar Vedat Dalokay (64) ile eşi, trafik kazasında öldü.

1995- Nevruz bayramı ilk kez ''resmen'' kutlandı.

1995- Türk Silahlı Kuvvetleri, 35 bin kişilik katılımıyla kuzey Irak harekatı başlattı.

22

1829- Yunan devletinin kuruluşuna ilişkin protokol, Londra'da düzenlenen konferansta Avrupa devletleri elçilerince imzalandı.

1945- Mısır, Suriye, Lübnan, Ürdün, Suudi Arabistan, Irak ve Yemen, Kahire'de Arap Birliği'ni kurdular.

1963- Yassıada duruşmalarında Anayasayı ihlal suçundan idama mahkum edilen, ancak cezası yaş haddinden müebbete çevrilen eski Cumhurbaşkanı Celal Bayar, adli tıbbın verdiği, rahatsızlığına ilişkin rapor üzerine, 22 Mart'ta Kayseri Cezaevi'nden tahliye edildi ve bir gün sonra Ankara'da büyük bir kalabalık tarafından karşılandı. Bayar'ın serbest bırakılması tepkilere yol açınca, cezasının ertelenmesine ilişkin karar, 28 Mart'ta kaldırıldı. Gözaltına alınması üzerine Bayar, 30 Mart'ta başladığı açlık
grevini 3 Nisan'da bıraktı.

1968- Paris'te, Nanterre Üniversitesi'nde, ABD'nin Vietnam'da yürüttüğü savaşa karşı çıkan ve eğitimde reform yapılmasını isteyen öğrenciler, Daniel Cohn-Bendit'in liderliğinde üniversitenin birinci amfisini işgal ederek, ''68 Olayları''nı başlattı.

1993- Yazar Semiha Ayverdi (87) öldü.

1995- Irak'ın kuzeyindeki harekatta 3 bin terör örgütü mensubu çembere alındı, 200'ü öldürüldü, 8 er şehit oldu, 11 er yaralandı. 23 Mart'ta ise Haftanin kuşatıldı. 89 terörist daha ölü ele geçirildi.

2001- Diyarbakır DGM'de 5 yıldır süren ''Yüksekova Çetesi'' davasında 15 sanığa 3 ile 30 yıl arasında değişen hapis cezaları verildi.

2001- Atatürk'ün manevi kızı, ilk kadın pilot Sabiha Gökçen, Ankara'da (88)
 öldü. Gökçen, 21 Mart 1913'te Bursa'da doğmuştu.

2003- Hakkında üç ayrı gıyabi tutuklama kararı bulunan işadamı Halil Bezmen cezaevine konuldu. Bezmen 4 Nisan'da tahliye edildi.

2003- Opera sanatçısı Suna Korad vefat etti.

23

1781- Güneş sisteminin dokuzuncu gezegeni Uranüs keşfedildi.

1791- Hollandalı kadın hakları savunucusu Etta Palm, ''Gerçeğin Dostları Konfederasyonu'' olarak bilinen kadın kulüplerini kurdu.

1876- Ünlü Türk düşünürü Ziya Gökalp, Diyarbakır'da doğdu.

1921- Yunan birlikleri, Uşak ve Bursa üzerinden, Afyon ve Eskişehir'e doğru iki koldan taarruz başlattı.

1931- Türk çocuklarının ilk öğrenimlerini Türk okullarında yapmalarını zorunlu kılan kanun kabul edildi.

1933- Alman Milli Meclisi Reichstag, Adolf Hitler'e kararnamelerle ülkeyi yönetme yetkisi verdi.

1972- Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay; Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan hakkında verilen idam cezalarını onayladı. CHP, 25 Mart'ta idam kararlarının iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Ankara 1 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi, idamların infazını kararlaştırdı.

1973- Tiyatro ve Sinema Sanatçısı Şevkiye May (58) öldü.

1974- Hükümet, İmralı adasında gömülü olan Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan'ın mezarlarının başka bir yere taşınabilmesine izin verdi.

1992- Şırnak'ın Cizre ilçesinde çıkan olaylarda, güvenlik güçleri ile göstericiler arasındaki çatışmaları izleyen Sabah gazetesi muhabiri İzzet Kezer, başından vurularak öldü.

1995- Sanat Tarihçisi Prof. Cevad Mahmut Altar (93) öldü.

1998- Bakanlar Kurulunda irticayla mücadelede alınması gereken önlemleri içeren yasa tasarılarının büyük bölümü imzalandı.

2001- NATO, Kosova savaşında ''seyreltilmiş uranyum'' mermisi kullandığını
itiraf etti.

24

1394- Moğol İmparatoru Timurlenk, tarihin en eski kentlerinden Diyarbakır'ı işgal etti. Yavuz Sultan Selim, 123 yıl sonra Çaldıran Meydan Savaşı'nı kazanarak, Diyarbakır'ı geri aldı.

1905- Bilimkurgu romancılığının öncüsü sayılan Jules Verne öldü.

1923- Mustafa Kemal Paşa, Time dergisine kapak oldu.

1926- Türkiye'de petrol arama ve işletilmesinin devletçe yönetilmesini öngören kanun TBMM'de kabul edildi.

1936- Afyon Zafer Abidesi, Başbakan İsmet İnönü'nün konuşmasıyla açıldı.

1938- Cumhurbaşkanlığı yatı olarak satın alınan Savarona'ya, İngiltere'nin Southampton Limanı'nda törenle Türk Bayrağı çekildi. 1 Haziran'da İstanbul'a getirilen Savarona, Dolmabahçe önüne demir attı. Atatürk, yatı gezerek incelemede bulundu.

1976- Arjantin Devlet Başkanı İsabel Peron, darbeyle devrildi.

1978- Ankara Cumhuriyet Savcı Yardımcısı Doğan Öz, sabah aracına bindikten sonra evinin önünde öldürüldü.

1984- Romancı Kerime Nadir, Cerrahpaşa Hastanesi'nde (67)  öldü.

1987- Besteci Ekrem Zeki Ün, (77) Dublin'de öldü.

1988- Eski politikacılardan Prof. Turhan Feyzioğlu, rahatsızlıkğı sonucu öldü.

1999- NATO, Kosova'daki Sırp saldırılarının sürmesi ve Batı Temas Grubu'nun anlaşma taslağını reddetmeleri üzerine, Yugoslavya'ya karşı hava harekatı başlattı.

2000- Varan Turizm'e ait otobüs, yolcularıyla kaçırıldı. Olaydan sonra yakalanan 3 kişi, 36'şar yıl ağır hapis cezasına çarptırıldı.

2000- Genelkurmay Başkanlığı, Talat Aydemir'in idamıyla sonuçlanan 1963'teki darbe girişimine katılan 1459 Harp Okulu öğrencisinin haklarını 37 yıl sonra iade etti.

25

1611- Evliya Çelebi doğdu.

1807- İngiltere Parlamentosu, köle ticaretini yasakladı.

1912- Türk Ocakları kuruldu.

1935- Prof. Afet İnan, Türk Tarih Kurumu As Başkanlığı'na seçildi.

1944- Heykeltıraş Zühtü Müritoğlu ve Hadi Bara'nın yaptıkları Barbaros Hayrettin Paşa Anıtı, törenle açıldı.

1957- Roma'da bir araya gelen Fransa, Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg, Avrupa Ekonomik Topluluğu (EEC-Avrupa Ortak Pazarı) ve Avrupa Atom Enerjisi Komisyonu'nun (EURATOM) kurulmasına ilişkin ''Roma Antlaşması''nı imzaladı.

1960- Güney Afrika'da Johannesburg'da tüm siyah politik örgütler feshedildi.

1962- EOKA'cılar Kıbrıs'ta iki camiye bomba attı.

1975- Suudi Arabistan Kralı Faysal, akli dengesi bozuk yeğeni prens Faysal tarafından Riyad'da öldürüldü.

1976- İktisatçı ve tarihçi Şevket Süreyya Aydemir, Ankara'da öldü. ''Tek Adam'', ''İkinci Adam'' yapıtlarıyla tanınan Aydemir, 1897'de Edirne'de doğmuştu.

1982- Ankara Sıkıyönetim Savcılığı, Halkevleri hakkında kapatılma istemiyle dava açtı.

1986- İşkence yaptığını itiraf eden polis memuru Sedat Caner ile bu itirafları yayımlayan Nokta dergisine dava açıldı.

1998- Manisalı Gençler davasında, Yargıtay'ın bozma kararından sonra 5 tutuklu genç tahliye edildi. Davada tutuklu sanık kalmadı.

1999- Sırbistan, NATO'ya savaş ilan edip BM'ye bildirince, NATO üyesi Türkiye de bu ülkeyle resmen savaşa girmiş oldu. Türkiye, uzun yıllar sonra ilk kez bir savaşta resmi taraf oldu.

2001- Tiyatro sanatçısı Tekin Siper, sahnede kalp krizi geçirerek öldü.