Mayıs
14

1560- Piyale Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Cerbe deniz savaşını kazandı.

1839- Askeri hekim yetiştiren Osmanlı öğretim kurumu Mektebi Şahane-i Tıbbiye açıldı. Tanzimat Fermanı'nın getirdiği reform düşüncesinden en çok etkilenen kurumlardan olan ''Mektebi Şahane-i Tıbbiye'', 1909'da, Haydarpaşa'daki binasına (bugünkü Marmara Üniversitesi) taşındı.

1919- İzmir Limanı'nda bulunan İtilaf Devletleri donanması kumandanı Amiral Caltrop, Türk ordusuna İzmir'in Yunanlılar tarafından işgal edileceğini bildirdi.

1919- İzmirli yurtseverler, gece Yahudi Maşatlığı'nda toplanarak, ''Reddi İlhak'' ilkesini kabul ettiler.

1948- Filistin'de İngiliz egemenliği sona erdi; İsrail bağımsızlığını ilan etti.

1950- 27 yıllık Cumhuriyet Halk Partisi iktidarı son buldu. Demokrat Parti yüzde 53 oyla tek başına iktidara geldi. Türkiye'de tek parti dönemi sona erdi.

1955- Arnavutluk, Bulgaristan, Çekoslovakya, Doğu Almanya, Macaristan, Polonya, Romanya ve Sovyetler Birliği, yeni bir askeri ittifak içeren ''Varşova Paktı''nı imzaladılar.

1964- Gazeteci yazar Selami İzzet Sedes (68) İstanbul'da öldü.

1972- Bülent Ecevit, CHP Kurultayı'nda Atatürk ve İnönü'den sonra CHP'nin üçüncü Genel Başkanı seçildi.

1975- Gazeteci Ümit Deniz (53) İstanbul'da öldü.

1984- Oyun yazarı Vasıf Öngören öldü.

1984- Tiyatro ve sinema sanatçısı İhsan Yüce (54) öldü.

1987- TBMM, Anayasa değişikliğini kabul ederek, siyasi yasaklar için referanduma gidilmesi, milletvekili sayısının 450'ye çıkarılması ve seçmen yaşının 20'ye indirilmesini benimsedi.

1995- Deneme ve eleştiri yazarı Rauf Mutluay (70) öldü.

1997- Güneydoğu'da sürdürülen operasyonlarda 30'u ölü, 32 ölü ele geçirildi. Türk Silahlı Kuvvetleri, Irak Kürdistan Demokrat Partisi'nin isteği üzerine Kuzey Irak'a girdi.

1998- Atatürk Uluslararası Barış Ödülü, Çankaya Köşkü'nde düzenlenen törenle Prof. Dr. Bernard Lewis'e verildi.

1998- Frank Sinatra (82) öldü.

15

1718- Londralı avukat James Puckle, makineli tüfeği icat etti.

1873- Darüşşafaka Lisesi kuruldu.

1919- İtilaf Devletleri desteğindeki Yunanlılar, İzmir'i işgal etti.
Yunan güçlerine ilk kurşunu atan Hukuku Beşer gazetesi Başyazarı Hasan Tahsin (Osman Nevres) ile Askerlik Şube Başkanı Albay Süleyman Fethi şehit edildiler.

1919- Mustafa Kemal, Yıldız Sarayı Küçük Mabeyn Köşkü'nde Padişah Vahdettin ile görüştü.

1924- Sanayi-i Nefise Mektebi (M.Ü Güzel Sanatlar Akademisi) öğrencileri ilk resim sergilerini İstanbul'da açtılar.

1933- Rus romancı Maksim Gorki, İtalya'dan Rusya'ya geçerken İstanbul'a geldi ve Süleymaniye Camii ile bazı müzeleri gezdi.

1941- Samsun-Ankara arasında, 19 Mayıs dolayısıyla ''İstiklalin kurtarıcısı Ebedi Şeften, koruyucusu Milli Şefe'' adıyla bir bayrak yarışı yapılması kararlaştırıldı.

1963- ABD'li astronot L. Gordon Cooper, Mercury-Atlas 8 adlı kapsülle o güne kadar yapılmış en uzun uzay uçuşunu (34 saat, 19 dakika) gerçekleştirmek üzere uzaya fırlatıldı.

1966- Washington'da Vietnam Savaşı'nı protesto eden 8 bin kişi, 2 saat boyunca Beyaz Saray çevresinde gösteri yaptı.

1969- Anayasa değişikliğinin Mecliste kabul edilmesiyle, eski DP'lilere siyasal haklarını iade etme imkanı tanındı.

1974- Şehit gazeteci Hasan Tahsin adına İzmir Konak alanına dikilen ''İlk Kurşun'' anıtını, Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk açtı.

1983- 12 Eylül döneminin ardından demokrasiye geçişte kurulan ilk parti açıklandı: Milliyetçi Demokrasi Partisi.

1990- Vincent Van Gogh'un yapıtı ''Doktor Gachet'nin Portresi'' adlı tablo, o güne kadar bir resim için ödenen en yüksek fiyatla 82,5 milyon dolara satıldı.

1992- Şırnak'ın Uludere ilçesi Taşdelen ve Işıkveren Sınır Jandarma karakollarına saldıran teröristler, 27 eri şehit etti. Olaydan sonra düzenlenen operasyonda 100 terörist ölü geçirildi.

1995- Almanya'da, Türkiye ve Atatürk aleyhinde kampanyalar yürüten ve kendisini halife ilan eden ''Kara Ses Cemalettin Kaplan'' öldü.

1996- Gözcü gazetesi yayın hayatına başladı.

1997- Sınır ötesi operasyonun ilk gününde Sarıkavaklar'da 30 terörist ölü ele geçirildi.

1998- Eski başbakanlardan Naim Talu, tedavi gördüğü Amerikan Hastanesi'nde vefat etti.

2000- Necdet Yüksel'in Sincan'da gösterdiği yerdeki ikinci cephanelikte 75 kilo C-4, 30 tabanca, 4 otomatik tabanca ile 7 lav silahı bulundu

16

1717- Voltaire adıyla bilinen yazar François-Marie Arouet din ve krallık karşıtı yazılarından ötürü Bastille hapisanesine gönderildi.

1910- ABD'li Oscar ödüllü sinema oyuncusu Henry Fonda doğdu

1919- Mustafa Kemal Paşa, Samsun'a gitmek üzere Bandıma vapuru ile İstanbul'dan ayrıldı.

1929- İlk Oscar ödülleri verildi; ‘Wings’ (Kanatlar), en iyi film seçildi.

1943- Varşova Gettosundaki Yahudi topluluğunun Nazi işgaline karşı direnişi kırıldı. Hayatta kalanlar Treblinka toplama ve yok etme kampına gönderilmeye başladı.

1952- İngiltere'de kadınlara eşit ücret 16 Mayıs 1952'de yasalaştı.

1957- IBM, yeni bir bilgisayar geliştirdi; ağırlığı 21 ton.

1958- Besteci Ahmet Adnan Saygun Londra'da Jean Sibelius Ödülü'nü aldı.

1960- Milli Eğitim Bakanlığı 19 Mayıs gösterilerini yasakladığını açıkladı.

1961- Tiyatro sanatçısı Cüneyt Gökçer Kral Lear'i oynamak üzere Moskova'ya gitti.

1963- Ankara Devlet Tiyatrosu'nda ilk müzikal "Öp Beni Kate" sergilendi.

1968- Fransa'da genel grev. Mayıs 1968 öğrenci ayaklanması işçilerle birleşiyor.

1972- Sıkıyönetim uygulaması çerçevesinde askeri makamlarca tutuklananların asker kişi sayılacağı açıklandı.

1974- 9 İsrailli çocuğu rehin alan Filistin gerillalarıyla İsrail askerleri arasında çatışma çıktı; 16 çocuk öldü, 70 çocuk yaralandı.

1975- Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT) Genel Müdürü İsmail Cem, "milli güvenliğe aykırı tutumu" gerekçe gösterilerek görevden alındı. Yerine Nevzat Yalçıntaş atandı. Cem Danıştay'a başvurdu.

1977- Alman asıllı ABD'li roket bilimcisi Wernher von Braun öldü.

1984- Şair Ercüment Behzat Lav öldü

1984- Yayımcı İlhan Erdost'un Mamak Cezaevin'de dövülerek öldürülmesinden hükümlü astsubay Şükrü Bağ'ın 10 yıl 8 aylık mahkumiyet kararı kesinleşti.

1987- Alman Yazarlar Birliği, 7 yıldır cezaevinde yatan şair Nevzat Çelik'in serbest bırakılması için Başbakan Turgut Özal'a bir mektup gönderdi.

1989- Türkçe tangoları seslendiren ilk sanatçı Seyyan Hanım (Seyyan Oskay)

1989- Bayrampaşa Cezaevi'nde isyan çıktı; 40'a yakın tutuklu ve hükümlü yaralandı.

1990- Edith Cresson Fransa'nın ilk kadın başbakanı oldu

1992- İstanbul'da tarihi Galata Köprüsü yandı. İngilizler köprüyü 105 bin altın karşılığı 1875'de yapmıştı.

1993- Doğru Yol Partisi Genel Başkanı ve Başbakan Süleyman Demirel Cumhurbaşkanı seçildi.

1993 Türkiye jimnastikte ilk kez Avrupa şampiyonu oldu; atlama beygirinde Murat Canbaş altın madalya kazandı.

1997- Sinema oyuncusu Önder Somer öldü

17

1880- Şair, siyaset adamı Ziya Paşa, (55) Adana Valisi iken öldü.

1928- Türkiye Cumhuriyeti Hıfzıssıhha Müessesesi kuruldu.

1952- Öykücü, romancı, siyaset adamı Memduh Şevket Esendal, Ankara'da öldü.

1957- Ünlü yazar, eleştirmen Nurullah Ataç, (59) üremi tedavisi gördüğü Ankara Numune Hastanesi'nde öldü.

1967- İmam hatip okullarını bitirenlere, üniversitelere girme hakkı tanındı.

1971- İsrail'in İstanbul Başkonsolosu Efraim Elrom, 4 terörist tarafından kaçırıldı. Elrom'un cesedi, bir apartman dairesinde bulundu.

1974- Ressam Refik Epikman, (72) öldü.

1983- Ankara Bahçelievler'de 8 Ekim 1978'de TİP üyesi 7 kişiyi öldürmekten yargılanan İbrahim Çiftçi ve 8 arkadaşı ile ilgili davada, Haluk Kırcı ve Ahmet Ercüment Gedikli ölüm cezasına çaptırıldı.

1989- Çin'de 1 milyondan fazla gösterici, Tienanmen Meydanı'nda açlık grevi yapan öğrencileri desteklemek amacıyla yürüdü.

1994- Türkiye ekonomisi, 14 yıl aradan sonra yeniden IMF denetimine girdi.

1998- Şarkıcı ve oyuncu Frank Sinatra, öldü.

2000- Futbolda 42. UEFA Kupası'nı, Danimarka'nın Başkenti Kopenhag'taki finalde İngiltere'nin Arsenal takımını penaltılarla 4-1 yenen Galatasaray ilk kez kazandı.

18

1048- Ömer Hayyam doğdu

1804- Napoleon Bonaparte Fransa imparatoru ilan edildi.

1871- Paris Komünü eşit işe eşit ücret verilmesini kabul etti.

1872- İngiliz filozof ve matematikçi, Nobel edebiyat ödülü sahibi, barış hareketi lideri Bertrand Russel doğdu.

1883- Bauhaus akımının kurucularından Alman mimar Walter Gropius doğdu

1897- ABD'li film yönetmeni Frank Capra doğdu

1898- Faruk Nafiz Çamlıbel İstanbul’da doğdu.

1919- İstanbul Dar-ül fünunu, (Üniversite) İzmir’in işgalini protesto için ilk toplantıyı düzenledi.

1920- Papa 2. John Paul doğdu.
İngiliz dansçı, Türkiye balesinin kurucusu Dame Margot Fonteyn doğdu

1926- Uluslararası Silahsızlanma Konferansı Cenevre'de başladı.

1936- Dünyaca ünlü yazar Maksim Gorki öldü.

1943- Adolf Hitler müttefiki İtalya'nın teslim olmaya yönelmesi üzerine Alaric Operasyonu'nu başlatarak İtalya'nın Alman ordularınca istilası emrini verdi.

1952- Gazeteci ve yazar Sermet Muhtar Alus öldü

1960- Akşam gazetesi 20 gün süreyle (sıkıyönetim bildirilerine uymamak). kapatıldı

1961- Aziz Nesin tutuklandı. Gerekçe; yazısında komünizm propagandası yapmak

1968- Fransa'da Mayıs ayaklanması sürüyor. Başkan de Gaulle Romanya'daki ziyaretini beklenenden 12 saat önce bitirerek ülkesine döndü.
Sinemacılar Cannes Film Festivali'ni işgal etti. Önde gelen Fransız film yönetmenleri eserlerini yarışmadan geri çekti jüri istifa ederek festivali sona erdirdi.

1974- Genel Af ilan edildi.
Hindistan Pokhran eyaletindeki Racastan Çölü'nde ilk nükleer silah denemesini başarıyla gerçekleştirdi.

1976- Başbakan Süleyman Demirel'in hayali mobilya ihracatı suçundan tutuklu yeğeni Yahya Demirel tahliye edildi.

1977- Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT) spikerlerinden Zafer Cilasun öldü.

1981- Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) eski başkanlarından Fuat Sirmen öldü.

1982- Amerikalı şair, oyun yazarı ve romancı William Saroyan öldü.
Eski Milli Selamet Partisi Milletvekili Halit Kahraman Almanya'da eroin kaçakçılığından hapis cezası almıştı. Kahraman cezası bitince Türkiye'ye teslim edildi. İki gün sonra Ankara'da tutuklandı.

1986- Nisan'da Çernobil Nükleer Santralındaki patlamanın ardından Atom Enerjisi Komisyon Başkanı Profesör Ahmet Yüksel Özemre, "radyasyonda endişe edilecek bir şey yok" dedi.

1987- İstanbul'da Deniz Otobüsleri Bostancı- Kabataş arasında çalışmaya başladı.
Gazi mahallesi olaylarını protesto gösterisi sırasında gözaltına alınan ve kendisinden bir daha hiç haber alınamayan Hasan Ocak'ın Altınşehir Mezarlığı Kimsesizler Bölümü'ne gömüldüğü ortaya çıktı.

1996- Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e İzmir'de silahlı saldırı. Demirel yara almazken koruma müdürü ve bir gazeteci yaralandı.

1997- Milliyetçi Hareket Partisi kurultayında kavga çıktı, kurultay hakim kararıyla 1 ay ertelendi.

19

1915- Kaymakam rütbesindeki Mustafa Kemal, Arıburnu cephesinde gösterdiği cesaret ve kahramanlık dolayısıyla Miralaylığa terfi etti.

1919- 9'uncu Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa, karargahıyla beraber, Samsun'a çıkarak, Milli Mücadele'yi başlattı.

1924- Musul sorunuyla ilgili Türk-İngiliz heyetleri arasında, ''Haliç Konferansı'' diye adlandırılan görüşmeler başladı. 9 Haziran'a kadar sürecek görüşmelerden sonuç alınamayınca, konu Milletler Cemiyeti'ne götürüldü.

1927- Türkçülük ve halkçılık görüşleriyle tanınan Ahmet Hikmet Müftüoğlu, öldü.

1935- İngiliz casus T. E. Lawrence (Arabistanlı), motosiklet kazasında öldü.

1939- Anadolu Ajansı, 1 Mart 1925'te şirkete dönüştürüldüğünde ilk Yönetim Kurulu Başkanı olan ünlü düşünce ve siyaset adamı Ahmet Ağaoğlu, İstanbul'da öldü. Ağaoğlu Ahmet Bey, Suşa'da (Karabağ-Azerbaycan) 1869'da doğdu.

1943- Ankara'da Gençlik Parkı törenle açıldı.

1945- İsmet İnönü'nün 19 Mayıs törenindeki konuşması, çok partili düzene geçişin sinyalini verdi: ''Harp zamanlarının ihtiyatlı tedbirlere lüzum gösteren darlıkları kalktıkça, memleketin siyaset ve fikir hayatında demokrasi prensipleri daha geniş ölçüde hüküm sürecektir.''

1975- ABD Senatosu, Türkiye'ye silah ambargosunun kaldırılmasını kararlaştırdı.

1975- 19 Mayıs Bayramı başkentte sönük geçti; gösteriler yapılmadı. TRT'nin İstanbul ve öteki kentlerdeki törenleri naklen yayınlamaması eleştirildi. Ankara'da elverişsiz hava koşulları öne sürülerek ertelenen törenler, daha sonra okulların tatile girişi bahane edilerek tamamen iptal edildi.

1986- Atatürk'ün Selanik'te doğduğu ev yeniden düzenlenerek Devlet Bakanı İlhan Öztrak tarafından hizmete açıldı. Atatürk'ün AOÇ'deki evinin benzerinin temeli, Başbakan Bülend Ulusu tarafından atıldı.

1986- Atatürk Uluslararası Barış Ödülü'ne değer bulunan NATO eski Genel Sekreteri Josef Luns, ödülünü törenle aldı.

1997- Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, Atatürk Uluslararası Barış Ödülü'nü Bosna-Hersek Türk Barış Gücü'ne verdi.

2000- Atatürk Uluslararası Barış Ödülü, KKTC Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş'a verildi.

20

1481- II. Bayezid, Osmanlı tahtına oturdu.

1506- Kaşif Kristof Kolomb, öldü.

1622- Osmanlı İmparatorluğu'nda isyancılar, ordu ve yönetimde yenilik taraftarı Padişah II. Osman'ı tahttan indirip öldürdüler. Öldürülen ilk padişah olan ''Genç Osman''ın yerine ''Deli Mustafa'', ikinci kez tahta çıkarıldı.

1878- II. Abdülhamit'i devirmek, Çırağan Sarayı'nda tutulan V. Murat'ı tahta çıkarmak amacıyla ''Çırağan baskını''nı düzenleyen Gazeteci Ali Süavi, öldürüldü.

1920- İlk hemşire okulu, Amiral Bristol Hemşire Mektebi hizmete girdi.

1928- Dil Encümeni Heyeti kuruldu.

1940- Devlet Konservatuvarı Kuruluşu Hakkında Kanun kabul edildi.

1963- Bazı ordu birlikleri, Ankara'da Talat Aydemir'in yönetiminde yeniden ayaklandı. (Bu kez girişimde bulunanlar yargılandı, 5 Temmuz 1964'de Aydemir ve Fethi Gürcan idam edildi.) Olayların ardından üç büyük ilde sıkıyönetim ilan edildi.

1971- Kısa adı TÜSİAD olan Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği kuruldu.

1982- Hattat Hamit (Aytaç) Bey öldü.

1983- 12 Eylül'ün ardından: Anavatan Partisi'nin kuruluşuna ilişkin belgeler, İçişleri Bakanlığına verildi. ANAP Genel Başkanlığı'na Turgut Özal getirildi. Halkçı Parti (HP) kuruldu, Genel Başkanlığa Necdet Calp seçildi. Büyük Türkiye Partisi kuruldu, Genel Başkanlığa Ali Fethi Esener getirildi.

1990- Milli Savunma Bakanı Safa Giray, Hava Kuvvetlerinden, 17'si subay, 97'si astsubay olmak üzere 114 kişinin irticai örgütlerle ilişkileri olduğu için ordudan atıldığını açıkladı.

2000- Trabzon'un Beşikdüzü ilçesinde geleneksel mayıs şenlikleri nedeniyle denize açılan 2 teknenin alabora olması sonucu 38 kişi boğuldu, 15 kişi de yaralandı.