DI Haluk Işındağ 

 Dost Köşesi     

Merhaba Dostlar...

Bu beraberliğimizi, ekim ayında Atina-Istanbul rotasında öğrencilerimle birlikte yaptığım seyirdeki deneyim ve uygulamalarımızın  bir bölümüne ayırdım. Uzunca bir rota ve rota ayaklarının doğru belirlenmesine, günlük programlarda dikkate alınması gereken konulara değinmek istedim.

 Meteoroloji Raporu Almadan Asla  

Özellikle Ege denizi için http://www.poseidon.ncmr.gr/weather_forecast.html adresindeki bilgileri en geç 24 saat arayla izlemenizi öneririm. Bilgilere iki ayrı pencereden, (rüzgar, bulut, basınç...) (üç günlük altışar saatlik zaman dilimleri) eşlemesinde gözleyebilirsiniz. Rüzgar deniz yüzeyinden 10 metre yükseklikteki ölçümleri yansıtır. Hızı Bofor dilimlerine göre, yönü oklarla simgelenmiştir. Zaman UTC (Coordinated Universal Time) bir diğer anlatımla GMT (Greenwich Mean Time) dilimlerine göre verilmiştir. Örneğin bulunduğumuz bölgeye göre + 3 saat eklenmelidir.

Seyir ve rota kararları anlık bilgilere ve noktasal konumlamalara göre alınmamalıdır. Tüm yörenin farklı zaman dilimlerine göre izlenmesi, rüzgar hızının yanısıra basınç eğrilerinin, bulut düzenlerinin ve belki de en önemlisi sis oluşumlarının izlenmesi yararın ötesinde gereklidir. Ayrıca dalga yön ve yüksekliğinin de incelenmesinde yarar vardır. Bu yarar özellikle dirise eden (yön değiştiren) havalarda ve solugan nitelikli ölü denizlerde önem kazanır. Böyle zamanlardaki dalga, rüzgarın ve kıyı şekillerinin izlenebilir türevi olmaktan çıkar. Saçak altı nitelikli, rüzgarı bol ancak denizi (dalgası) az haller genelde tüm denizcilerce kolaylıkla bilinir. Dikkat belirsizlik hallerinde yoğunlaşmalıdır.

Tekne ve ekibin hangi rüzgar hızına kadar güvenli ve keyifli seyir yapabileceğini bilmek önemlidir. Rota ayaklarının (adımlarının) büyüklüğü, alternatifsizliği, olası gecikmelerin hava karardıktan sonra bilinmeyen limanlara geç girmeyi gerektirmesi halinde,  planınızı ek güvenlik katsayısıyla (örneğin  aynı rotayı düşük hızla Tekrar sınamak) yeniden değerlendiriniz.

Unutmayınız ki: “Bir tane kötü plan vardır. O da desteksiz ve sıkışık olandır!”

Bilgiye her an ulaşabilmek GPRS (General Packet Radio Servis) özellikli, bulunduğunuz yöredeki servis sağlayıcılarla uyumlu-izinli (rooming) GSM telefonunuz (veya telefon kartınız) ve telefonunuzla sağlıklı görüşen bir taşınabilir bilgisayar ile mümkündür. Böylece rahatlıkla internete girebilir ve sürekli yaşamsal nitelikteki meteorolojik bilgilere ulaşabilirsiniz.

Şimdi gelelim işin en önemli bölümüne. Yolculuğumuz sırasında deniz son derece dingindi. Marmara Adası  ve Büyükçekmece önlerinde iki kez yelken yapabildik. Oysa Istanbul’a varışımızdan iki gün sonra Ege’de rüzgar  çizelgelerde de görüldüğü 9 bofor , sağanaklarda 10 Boforu görürcesine esti.
İşte böylesine bir havayı üç gün öncesinden, bilemediniz iki gün öncesinden bilebilmek, saçakaltı ve güvenli bir limandan fırtına geçinceye kadar hiç çıkmamak gerek. Tıpkı İsa’dan önce 9. yy Xsantos tapınağının yazıtındaki gibi. “Rüzgârın yönünü değiştiremediğin zaman, yelkenlerini rüzgâra göre ayarla. Çünkü dünya, karşılaştığın fırtınalarla değil, gemiyi limana getirip getiremediğinle ilgilenir...”

Ek Bilgi: Bilgisayarınızın sürekli ve güvenli çalışabilmesi için 12 DCV yi 220 AC dönüştürmek (inverter) yerine doğru akımlı 12 Volt enerjiyi yine doğru akımlı 16-20 Volta çevirmenizi öneririm. Bu tür aygıtlar yaklaşık 20 YTL mertebesinde her tür bilgisayar giriş adaptörü ile birlikte satılmaktadır. 

 Mutlaka Bir Bilene Sormalı

Varacağınız yerin özellikleri, yaşamın mevsimlere göre farklılıkları, limanın derinliği, farklı rüzgarlardaki davranışı, karada bulabilecekleriniz. Hatta birkaç dost adresi emin olun öylesine önemli ki...!
Yunan adaları için bu geleneksel bilgiyi Rod Heikell’in “Greek Waters Pilot” adlı kitabından yararlanarak öğrenebilirsiniz. Türk karasuları için önereceğim bir tek kitap var o da Sadun Ağabey’in “Vira Demir”i.  “Vira Demir” öylesine farklı bir eser ki, denize çıkmasanız bile okurken deniz kokuyor. Oturduğunuz yerde bile kendinizi cennet bir koya varmış, hatta karaya çıkmış da gezip dolaşıyor gibi hissediyorsunuz. Özellikle “Koyun içinde güvenli zannettiğin falanca yere demirleme, tependen aşağıya rüzgar yersin” tarzındaki öğütler emin olun, çok kıymetli.

 Harita - Rota Seçimi – CharPlotter

Önce hava koşulları, sonrasında varılacak yerler... derken geldik rota seçimine.

Bir diğer anlamda “Navigasyon”a yani yön ve mesafe belirlemeye. Doğal olarak seyir bölgesi ile ilgili güncel-ayrıntılı bilgiler, haritalar en güvenli ve en yararlı kaynak. Eğer teknede elektronik ortamda kayıtlı haritalarınız varsa, rotanızı ekranda ve bu haritalar üzerinde “Chart-Plotter” gözleyebiliyorsanız, Bir diğer anlatımla Küresel konumlama aygıtınız (GPS = Global Positioning System) elektronik haritanızla birlikte size sürekli ve doğru bilgi verebiliyorsa karar vermeniz ve değerlendirmeleriniz çok daha iyi olacaktır.

Ancak ben tüm elektrikli, elektronik çözümlerin farklı nitelikle yedeklenmesinden ve geleneksel yöntemle desteklenmesinden yanayım. Harita ve harita üzerinde konumlama, kerteriz alma, yön ve mesafe bulma çalışmalarını bu nedenle daha önce değerlendirmiştik.

Bu beraberliğimizde taşınabilir bir bilgisayar ile yedek “Chart-Plotter” yapmayı ve üzerinde rota seçenekleri oluşturmayı da sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu amaca farklı GPS’ler ile birlikte çözüm üreten Oziexplorer yazılımını 85 USD’ye http://www.oziexplorer.com/ adresinden satın alabilirsiniz.

Bir sonraki adımınız, sahibi olduğunuz haritaları çağdaş bir kopi-ozalit merkezinde
 “A0” (A-Sıfır) boyutlarındaki bir tarayıcıdan geçirmek ve resim olarak kayıt ettirmektir.
Resim derleyici bir yazılım ile karşıtlıklıları (kontrast) biraz arttırıp rahatlıkla gözleyebileceğiniz dosya büyüklüklerindeki bir çözünürlüğe indirebilirsiniz.

Böylelikle resim nitelikli haritalar belleğinizde %80 oranında daha az yer kaplayacaktır.

Bundan sonraki aşama haritaların kalibrasyonudur. Yazılım sizi yönlendirecek ve haritanın köşeleri ve ortalarında enlem ve boylamını bildiğiniz noktaları tanımlarsanız resim son derece duyarlı bir harita niteliği kazanacaktır. (Bkz. Yandaki resim 2 Nr. Harita noktası) Bu harita üzerinde dilediğiniz yerlere rota adımlarını (Waypoint) işleyebilir. Bu adımlara istediğiniz isim ve özellikleri kazandırabilir, yine bu adımlara dilediğiniz tarzda dosyalar (Örneğin “Word”) atayabilir, bu dosyalarda metin ve resimlerinizi saklayabilirsiniz. Böylesine bir yaklaşım, size rota adımlarından oluşan, rota bölüm veya bütünü için sınırsız düşünce, anı ve belge saklamayı olanaklı kılacaktır. Gideceğiniz, gittiğiniz yerlere anlam katacak, birikimlerinizin paylaşımını kolaylaştıracaktır.

Ve belki de en önemlisi “gitmeyi” özendirecek, durağan yaşamda zaman kavramına derinlik kazandıracaktır.

Ayaklar arasındaki mesafenin, seyir derecelerinin, rota bütününün bilinmesi, karar üretebilmek için vazgeçilmezdir.

Bir an için rüzgarın değiştiğini varsaysak, büyük bir olasılıkla limanınızı da değiştireceksinizdir. Lodosta saçak altı olan koylar, poyrazda barınılmaz hale gelebilecektir.

Tüm bu olasılıkları bir çırpıda görebilmek emin olun insana güven ve huzur veriyor. Bilginin üzerine birikiminizi katıp, aynı yolun yelken seyrinde, tramola kayıplarıyla ne kadar sürebileceğini hesaplıyorsunuz. Varacağınız liman gün batımına yetişmiyorsa ver elini yeni rota deyip yelkenin bir süreç, zorunluluklardan kurtulmuş bir yaşam biçimi olduğunu bir kez daha fark ediyorsunuz.

Sağlıklı çalışan, markası bilinen ve iletişim protokolü belli her el GPS’inizi kurmuş olduğunuz sisteme bağlamanız mümkün. Gerçekleştirebilmek için, GPS ile bilgisayarınızı bağlayın ve bağlantınızı yazılım içinden seçerek etkinleştirin. Bu aşamadan sonra bulunduğunuz harita üzerinde uyduları ile görüşmekte olan GPS aktif hale gelecek ve gittiğiniz yol boyunca sizi takip edecektir. Dilerseniz, hız mesafe, açı ve rotadan sapma bilgilerinizi de ekranda görebilirsiniz.

Seyir güvenliği nedeniyle alargada kalmayı pek sevmem. Dış etkenler ve çevre koşulları nedeniyle, karayla bağlı olsanız dahi demir tarayabilir. Kaptanlar çoğunlukla bu nedenle tavşan uykusuna yatarlar. Tedirginliğin huzursuzluğun getirdiği yorgunluk da cabası. Doğru beslenmiş GPS (bilgisayara bağlanınca pil yerine dış kaynak kullanılır) üzerinde demirleme alarmını etkin hale getirebilir, ön gördüğünüz güvenlik yarı çapının aşılması halinde uyarılabilirsiniz. Siz yine de kerterizlerinizi doğru alıp, (Tekne, birbiri arkasında farklı yüksekliklerdeki iki nokta bir doğru eder, enaz iki doğru ile koy içindeki konumunuzu aklınızda tutun) uykuya öyle yatın.

“Geri dönüp baktığımda su üstünde neler kaldı?” dersem, olumsuzlar içinde aklıma minnacık dahi olsa kıçtan takma motorun benzini geliyor beni huzursuz eden. (Hele hele sıcak yaz günlerinde ciddi tehlike olarak görüyorum.) Belki de elektrik panosunun arkasındaki “elektronik” devreler beni bir ölçüde rahatsız etti.  Kısacası “insan bildiğini bilir, bilmediğinden de korkar” misali, denizde ve denizli yaşamda bilmediklerimizi azaltmaktan başka huzur yok gibi geliyor bana. Bir de Midilli’de bürokratik işlemlerimizi çözüm hızımız (geze dolaşa 1 saat) ile Çanakkale’de benzer işler için 3,5 saat harcamamız bizleri çok üzdü. Bir de ezeli hastalık var yüreğimi burkan....  Midilli'de bir günlük bağlama ücreti 5 €, Çanakkale'de "Sizin boy tekne 55 YTL ama makbuz almazsan 30 YTL de olur abi" çok üzdü hepimizi.

Peki kalan güzellikler... Yol boyunca gördüğümüz (bir iki küçük istisna hariç) komşularımızın yakınlığı, farklı ülkelerden de olsa, denizcinin denizciye yaklaşımı, en beklenmedik limanda bile hiç ummadığınız dostunuzla karşılaşmanın keyfi ve bir hafta her şeyleri paylaşan takımın dostluğu,  özlem...!

Norveç’li dostlarım geliyor aklıma. Dörtbuçuk milyon nüfuslu Norveç’te birbuçuk milyon tekne sahibi dostlarım geliyor. Yaşam tarzları ürettikleri çözümler ve yaklaşımları... Neden dünyanın en zengin ülkelerinden biri olduklarını fazlasıyla anlar gibiyim.

Sevgili dostlar, masmavi sularda, yemyeşil koylarda, dupduru bir doğada keyifli, mutlu seyirler dilerim.

Rüzgarınız kolayına pruvanız neta olsun.

DI. Haluk Işındağ

23.11.2006
 

PÜF NOKTASI

BOFOR  Rüzgar hızı aralığını ifade eder.
Meteoroloji raporlarında "Rüzgar 2 ila 4 kuvvetinde" şeklindeki ifadenin simgesidir.
Rüzgar hızı ise her zaman olduğu gibi su üstünden 10 metre yükseklikteki yatay hava akımının"knot" [denizmili / saat] cinsinden belirtilmesidir.

İlgili tabloya http://www.denizce.com/bofor.asp adresinden erişebilirsiniz.

Akılda kolay kalabilmesi için:
  4 x 4 = 16          16 knot 4 bofor
             16 + 5 = 21 knot 5 bofor
             21 + 6 = 27 knot 6 bofor
             27 + 7 = 34 knot 7 bofor dilimlerinin sonudur.