Güvenlik / Sağlık  

 Sağlıkta Hastanın Bilgilendirilmesi ve Karara Katılması                       Dr. Nedim İnce

Tıbbi etik vicdan ve moral değerlerle ilişkili ama ondan daha geniş alanı kapsayan felsefedeki etik alanının özel bir alt dalıdır. Dört ana ilkesi vardır. Birincisi kişinin özerkliği, ikincisi kişiye yarar sağlama, üçüncüsü kişiye zarar vermeme ve dördüncüsü adalettir.

Kişinin özerkliği ilkesi tıbbi etikte en çok tartışılan alanlardan biridir. Bu ilke kişinin kendi hakkında kararları vermesi gerektiği ve diğer insanların bu kararlara uyması gerektiği temeli üzerine yükselir.

Bilgi birikimi ve uygulamaları çok artmış sağlık alanında, bu bilgileri ve uygulamaları yeterince öğrenme şansı olmayan hastaların karara katılmaları ve hatta kendi kararlarını vermeleri ciddi bir tartışma konusunu oluşturmaktadır. Bu tartışmalar ilkeler düzleminde yapıldığında çok kolay sonuca varılır gibi gözükse de tıp pratiğinde aynı kolaylık yaşanmamaktadır.

Tıp pratiğinde yaşanan zorluğun başlıca iki nedeni vardır. İlki, kişinin verdiği kararın doğrudan kendi sağlığını ve yaşamını ilgilendiriyor olması, ikincisi ise tıbbın ileri derecede uzmanlaşmış bir dal olmasıdır. Kişinin sağlığını ve yaşamını doğrudan ilgilendirecek kendisi ile ilgili sağlık kararlarına katılımı, kararı etkilemesi, kararı vermesi yukarıdaki nedenlerle zorluklar içermektedir.

Diğer yandan doktorların asırlardır süren kendini hastanın anne ve babası yerine koyup hastanın iyiliği için hastaya rağmen karar verme alışkanlıkları, hastanın özerklik duygusundan kaynaklanan karara katılma, kendi kararını verme isteği ile çatışmaktadır. Bu çatışma doktorlara hasta hakkında karar alma sorumluluğunu hasta ile paylaşıp rahatlama olanağı sunarken, hastalara kendi sağlığı hakkında karara katılma sorumluluğu yükleyip gerginliğini arttırmaktadır. Hastanın artan gerginliği bedeni hakkındaki kararları kontrol etme duygusu ile dengelenebilmektedir.

Hastanın kendisi ile ilgili sağlık kararlarına katılıp doğru karar verebilmesi çok iyi bir bilgilenmeden geçmektedir. Hastaya hastalığı hakkında ayrıntılı ve hastanın anlayabileceği şekilde bilgi verilmesi aynı zamanda verilen bilgileri anladığından emin olunması çok önemlidir. Bu bilgi içinde vereceği kararın sonuçlarının neler olabileceği net bir şekilde olmalı ve bunları kavradığından kuşku duyulmamalıdır. Yapılan doğru bilgilendirmenin kararı doğru etkileyebilmesi için hastaya düşünmesi, başkalarına danışması için yeterli zaman tanınmalıdır ve bu süreçte hasta karar verme konusunda zorlanmamalıdır. Sağlanan idealize edilmiş koşullara rağmen hastanın verdiği karar, o zamana kadarki yaşantısında aldığı kararlarla ciddi şekilde çelişmemesi gerekir ki doğruluğuna gölge düşürmesin.

Hastanın kendi sağlığı hakkında karar vermesine uygun ortam oluşturulduğunda uygulanması daha olası olan şekli hekim ve hastanın kararı birlikte tartışarak almasıdır. Bu durumda karar hasta ve hekimin ortak kararı olacağı için yaşama geçirilmesi mümkün ve sonuçlarına katlanmak daha kolay olacaktır. Hastanın hekimin karara katılımını kabul etmeyip kendi kararında ısrarlı olması durumunda hekimin bu karara uyup uymaması kişisel, mesleki ve yasal koşullara bağlı olarak değişecektir.

Tıp etiği alanından ve hatta yaşamın her alanında kişinin özerkliği çok önemlidir ve her zaman uyulması gereken etik bir kuraldır. Sağlık alanında bu kurala sonuna kadar uyulması insan onuruna en çok önem vermesi gereken alan olduğun çok önemlidir. Diğer yandan bu kurala uyulurken insanın sağlığının zarar görmemesi, tehlikeye girmemesi de istenen bir durumdur. Kişinin hem özerkliğine dokunmamak hem de sağlığını tehlikeye sokacak durumlarla karşılaşmamak için ilkelerin her insanda yeniden değerlendirilip yeniden üretilip aktif bir şekilde uygulanması en zor ama etkili yol gibi gözükmektedir.

Dr. Nedim İnce'ye teşekkürlerimizle

Denizce

06.12.2005