Güvenlik / Sağlık   

Kaza geçirenlerin
% 50 si olay yerinde
% 30 u ilk gün
% 20 si ilk günden sonra ölür.

Bütün çabalar son iki gurup için yapılmalıdır. Travma konusunda en gelişmiş ülke olan ABD de, ATLS (Advanced Trauma Life Support), travma geçirmiş insanlara standart yaklaşımlar ortaya koymuştur. Periyodik olarak sağlık personeli eğitimi yapıldığı gibi, vatandaşlarının eğitimine de önem vermektedirler.

Her ne kadar kazaya uğramış veya acil bir hastalığı ortaya çıkmış olan kişiye ilk yardımda bulunmak gelişmiş tıp bilgisi gerektirirse de, bu yardımın niteliğini bilmek ve en azından hastaya zarar vermemek herkesin görevi olmalıdır.

Bunun en çarpıcı örneği trafik kazası geçirenlerin, hiç bir önlem alınmadan taşınması ve bu esnada oluşan omurilik zedelenmelerine bağlı kalıcı felçlerin oluşmasıdır. Diğer taraftan kaza geçirenin dili solunum yolunu tıkamış veya kaza esnasında solunum yoluna yabancı cisim kaçmış olabilir. Bu durumda kazazedenin hayatta bir kaç dakikası vardır. Basit acil yardımı bilen bir kişi dili öne çekmek veya yabancı cismi uzaklaştırmakla, hastanın hayatını kurtaracaktır. Acil yardımın ABC si denilen bu davranış şekilleri, özellikle Türkiye gibi travması çok olan ve ilk yardım üniteleri yeterince organize olmamış ülkelerde daha çok önemlidir.

Travma ve acil durumları, sadece denizde olabilecekler olarak sınıflamak doğru değildir. Özellikle İstanbul'da travmanın hangi yönden geleceğini bilmek pek mümkün değildir. Yoğun trafik, deprem kuşağında bulunma, boğaz ve İstanbul kıyı Marmara'nın yoğun ve karmaşık yapısı, bu konuda baz bilgilerimizin olmasını zorunlu kılmaktadır. Bununla birlikte denizde olabilecek acil durumlar öncelikle ele alınmıştır.

Travmalı hastaya yaklaşım 6 kategoride ve sıra ile yapılır.

Bunların ilk üçünün bilinmesi gerekir.

1. Hazırlık
   Kazayı ilgili birimlere bildirmek, korunma ve ilk müdahale.

2. Triaj
   Hastaların hangi tedavi kurumuna gideceklerine ve ne düzeyde tedavi göreceklerine karar verme. Eğer deprem gibi bir doğal afet varsa ve hasta sayısı sağlık görevlilerinin sayısından fazla ise yaşam şansı yüksek olanlara öncelik tanınır. Tam tersi durumda ise ağır yaralılara öncelik tanınır.
   Bu algoritma özellikle önemlidir. Aksi takdirde yaşama şansı olanların bile kaybı söz konusu olabilir. Doğal afet, savaş gibi yaralıların çok olduğu durumlarda, hastalar 4 guruba ayrılırlar.
      a. Hafif yaralı
      b. Ağır yaralı
      c. Kritik
      d. Umutsuz
   
   Bu kararı verirken yaralıyı gözden geçirmek gerekir.
   Acil hekimlikte bunlar skalalarla kararlaştırılır. Basite indirgendiğinde, hareket, cevap verme ve göz hareketleri ile değerlendirilebilir.
   
   Hareket emirlerine uyan, mantıklı cevap veren, gözünü kendiliğinden açıp kapayan kişi hafif yaralı sınıfındadır.
   
   Emirlere uymayan, ağrı verildiğinde anormal hareketler yapan, anlamsız kelimeler ve sesler çıkaran, gözünü uyarı ile açan veya hiç açamayan hastalar ağır yaralıdır.
    

3. İlk değerlendirme
   A B C D E F G kurallarının sıra ile uygulanması.
   Bunlar arasında bulunan FG bir hekim tarafından yapılmalıdır.
   
   A : Airway
   Havayolunun sağlanması ve boyun sabitlemesi.

§   Hava yolu açık mı? ® Soru; İyimisiniz? Size ne oldu? Yanıt alınabiliyorsa hava yolu açıktır. Solunum zorluğu, kaba veya kısık bir ses veya cevap verilmemesi solunum yolunda problem olduğunu gösterir.
Dikkat! Hırıltılı solunum, siyanoz (morarma), göğüs dışı solunum kaslarının kullanılması, özellikle boyun kaslarının belirginleşmesi, solunum yollarında tıkanıklığı düşündürür.

§   Ağız veya hava yolunda yabancı cisim varmı?® Varsa el ile çıkarılır. Dil arkaya dönmüşse öne ve dışarı doğru çekilir. Hava girişini sağlayacak bir plastik boru ağıza yerleştirilir.

§   Hasta kusmuş mu?® Kusmuşsa hasta tüm vucüdu ve başı ile birlikte yana döndürülür. Ağız temizlenir. Dil öne çekilir. Sırt üstü yatan bir hasta kendi kusmuğu ile boğulabilir.

§   Yukarıda anlatılan ve solunum yolu tıkanıklığı olan kişinin, solunum yolu tıkanıklığı devam ediyorsa acilen müdehale edilir. En basit yöntem bir kaç iğne ile, yardım gelene kadar havayolunun sağlanmasıdır.

§     ®!!! Başı öne, arkaya ve yanlara oynatma!!!

B : Breathing : Solunum

§    Akciğer ve göğüs kafesi ne durumda?® Solunum sıkıntısı var mı? Boyun damarları şişmiş mi?
Göğüs duvarında açık yara var mı?
Kaburgakarda kırık var mı?
Anormal göğüs hareketleri var mı?
Göğüs kafesinde açık yara varsa gazlı bez ile kapat.

C : Circulation : Dolaşım

§     ®!!! Bir an önce hastaneye gitmeli!!!

§             Kanama var mı?® Varsa ;
a. bası uygula
(varsa steril gazlı bez veya kompres ile; bulunamazsa temiz bir havlu veya bez ile)
b. Kanama şiddetliyse turnike uygula

§            Görünmeyen bir kanama var mı?
(Karın, göğüs içi ve büyük kemiklerin kırıkları ile ilgili)®
a. nabızı kontrol et
(boyun damarlarından bile alınamıyorsa veya alınıyor ve dakikada 100 den fazla ise ciddi iç kanama olabilir)
b. Şuuru kontrol et 
c. Yüz, el ve ayaklar soluk soğuk ve nemli ise kanamadan kuşkulan.

D : Disability : Nörolojik durum
a. Uyanık
b. Sözlü uyarana yanıt var
c. Ağrı   verilince yanıt var
d. Yanıtsız

E : Exposure : Elbiselerin çıkarılması

YENİDEN CANLANDIRMA

Solunumu yetersiz veya durmuş, dolaşımı durmuş hastalara uygulanır.

Dikkat:Solunumun ve kalbin durduğundan emin ol. Solunumun durduğunu, göğüs kafesi hareketinin olmaması ile, hastanın ağız ve burnuna el yaklaştırılarak solunumun olup olmadığını hissederek, kalp için ise nabızların alınmadığı durumlarda. ( bazan kalp çalıştığı halde nabız alınamayabilir)
Yöntem: Hastanın sırtı sert ve düz bir zemine konulur. Hava yolu yukarıda anlatıldığı gibi açılır. Ağızdan buruna yapay solunuma başlanır. Göğüs duvarı ortasına uyarı için bir yumruk vurulur. Kalp çalışabilir. Çalışmaz ise, bir elin avuç içi göğüs kafesinin orta ve alt kısmına konulur ve diğer el ile bu elin üstüne konularak iki el ile kalp üzerine bası uygulanır. Bu yöntemde müdahaleyi yapanın 1 kişi veya iki kişi olmalarına göre değişir.

§      Bir kişi ® 15 kalp masajı, 2 solunum

§      İki kişi ®   5 kalp masajı, 1 solunum       

Her iki yöntemde de kalp bası hızı 80 – 100 / dakikadır. Başarı; nabız alınması, solunumun başlaması ile ölçülür.
 

Zehirlenme merkezleri
Refik Saydam, Ankara : 0312 4337001. 24 saat aranabilir.

Hizbim           Ankara : 0312 3118940.

Sorularınız için : 0212 219 1133, 231 8124,        GSM: 0532 241 2285
e posta          : ahmetnturhan@hotmail.com

                                                                             Op. Dr. Ahmet N. Turhan
                                                                                                       Genel Cerrahi Uzmanı