Doç Dr. İsmail Tufan    

Dağların arasında kara bir yılan gibi kıvrılan sıcak asfaltı takip eden otobüsün penceresinden bakarken, boyası iyice solmuş olan yangına karşı ikaz levhası ve etrafındaki çöp yığını gözüme iliştiğinde aklıma hep insanla ağaç arasındaki benzerlik gelir.  Aynı ortamda yaşamını sürdüren bu iki canlı arasındaki benzerliği algılamak mümkün olmayabilir. Oysa insan ve ağaç arasında şu benzerlik vardır: İkisini de yakabilirsiniz! Birini kibritle, diğerini yanlış kararlar alarak.  

İnsanın, coğrafi değişimlerde önemli faktörlerden biri olduğunu anlayabilmek için hayal gücümüzü çok fazla zorlamaya gerek yok. Minerallerimizi tüketmek için dağları deliyoruz, kurak topraklar üzerine kentler inşa edebilmek için nehir yataklarının akışını değiştiriyoruz, ormanları biraz daha fazla ev inşa etmek için yakıyoruz, çöplerimizi arıtırken atmosferin kimyasal yapısına zarar veriyoruz. “İnsan eline düşen” doğa, sonuçları dikkate alınmadan baştan sona değiştiriliyor.  

Ormanların yakılmasını engellemek için teneke bir levha üzerine kibrit resmi çizmekle, sorumluluk görevi yerine getirilmiş olmuyor. Bir zamanlar göçmen kuşların ziyaret ettiği ülkelerden biri olduğumuzu dedelerimizden dinleyen yeni bir nesil yetişiyor. Ne tuhaftır ki, eğitimde geri kalmış olduğu kabul edilen bu neslin üyelerine bıyık altından gülen, ama kendi bildiğini okuyan yeni nesil, aldığı eğitime uygun bir davranış sergilemiyor. Ancak bunun vebali, sadece genç nesle ait değildir, aynı zamanda onu bu şekilde eğitenlerindir. 

Dünyanın en verimli topraklarına sahip olan bir ülkede yaşamanın getirdiği şansı gözden kaçırmak üzereyiz. Kendi kendimizi besleyebilecek her türlü doğal imkana sahip olduğumuz halde, bunları nasıl en iyi şekilde kullanabilir sorusuna cevap aramak yerine, genellikle başka ülkelerde geliştirilen suni olan her şeyi bilinçsizce alıp, sonuçlarını düşünmeden devreye sokuyor ve ardından yaratacağı sonuçları beklemeye başlıyoruz.   

İnsanın betonla beslenmesinin mümkün olmadığını vurgulamanın ne kadar anlamsız olduğunu bildiğim halde, betonlaşan kentlerimize bakınca, bunun özellikle hatırlatılmasında yarar olduğunu düşünmeden de edemiyorum. Tarım alanlarımız giderek azalıyor, ekili alanların verimliliği sürekli düşüyor. Suni gübreleme ve hormonlarla verimi arttırayım derken, bilinçsizce yapılan tarımsal üretimin olumsuz sonuçlarını hep birlikte görüyoruz. Hayvanlar için gereken otlaklar yok oluyor, balık rezervleri insafsızca tüketiliyor, su kaynakları kurutuluyor ve kirletiliyor. Böylece besin üretimi azalırken, düzenli kentleşme imkanları da giderek yok edilmiş oluyor.  

Ormanlarımızı korumak istiyorsak, insanımıza ormanı sevdirmeliyiz. Çünkü herkesin başına bir polis dikilemez. Ormanları levhalarla değil, sadece vatandaşlarla koruyabiliriz. Bir zamanlar ormanların cahil köylüler tarafından yakılarak yok edildiği söylenirdi. Bunu hayvanlarına otlak yeri açmak için yaptıkları belirtilirdi. Muhtemelen bu düşüncede de doğruluk payı vardır, ama ormanların eğitimsiz köylüler tarafından yok edildiği bilgisinin kaynağı nerede? Hangi bilimsel bulgular köylünün orman kıyımında başlıca rol oynadığını söylüyor? Yok olan ormanların yerine dikilen evleri görünce, acaba hangi “cahil” köylü tarafından bunların tasarlanıp inşa edildiği sorusuna da cevap aramamız gerektiği aklıma takılıyor.  

Milyarlarca yıl önce oluşmuş güzelim dağları oyup, taşlarıyla evler inşa etmek gerekli görülebilir. Eve de ihtiyacımız var ama dağı oyacaksak, bunu gelişigüzel yapmamalıyız. Sadece görüntü olarak insanın içini sızlatan bir manzara değildir bu, işimizi doğru yapma isteğinden yoksunluğun da göstergesidir. Ve doğanın bu muameleye katlanma sınırına ulaşmak üzereyiz.  

Türkiye’nin akıllı ve cesur adamlara ihtiyacı var. “Akıllı” derken, kendine akıllı olanı değil, aklını toplum için kullananı, dostluk, kardeşlik ve sevgiyi arttıranı, beceri ve bilgisine güveneni ve bunları vatandaşına aşılayabileni kastediyorum. Bu insanlar çoğaldıkça, hem yakılan ağaçlar, hem de yanlış kararlarla yakılan insanlar azalacaktır.  

Ormanlarımıza nasıl davranıyorsak, insana da öyle davranıyoruz. İnsan ve ağaç arasındaki benzerlik burada da karşımıza çıkıyor. Levha “kibrit“, belli bir perspektiften bakınca,  ikisi için geçerli olan bir semboldür. Sadece ormanları değil, yaşamları da ufacık bir kıvılcımla yakabiliyor insan. Çocuklarımıza ağaç sevgisini aşılamak istiyorsak, insan sevgisini de birlikte açılamalıyız. Böylece ne ağaçlar, ne de insanlar zarar görecektir.

Doç. Dr. İsmail Tufan                      
Akdeniz Üniversitesi Gerontoloji Bölümü    
itufan@akdeniz.edu.tr                      

Doç. Dr. İsmail Tufan'a teşekkürlerimizle

Denizce

24.08.2006