|

1571
Kıbrıs’ın
Osmanlı devleti tarafından fethedilerek ilk Türk halkının adaya
yerleştirilmesi
1878
Ruslar karşısındaki
yenilgide fazla ödün vermemek için, adanın Britanya İmparatorluğu'na
kiralanması (Osmanlı mülkiyetinin devam ediyor sayılmakla birlikte,
yönetimin tamamen İngilizlere geçmesi).
1914
İngiltere’nin
adaya tamamen el koyması.
1923
Lozan Barış
Antlaşması'nın 20. Maddesi gereğince, Türkiye’nin adanın İngiltere'ye
ilhakını kabul etmesi
1925
Kıbrıs’ın Crown Colony olarak ilan edilmesi ve adaya ilk Türkiye
Cumhuriyeti konsolosunun atanması.
1931
Rumların
Enosis isyanının başlaması.
1943
İngiltere
güdümlü 'Kıbrıs Adası Türk Azınlığı Kurumu' (KATAK)nun kurulması,
ancak gelişememesi.
1944
Doktor Fazıl Küçük tarafından, 'Kıbrıs Milli Türk Halk Partisi'nin
kurulması.
1950
Yunanistan
hükümetinin Birleşmiş Milletlere, ulusların kendi kaderlerini tayin
haklarının Kıbrıs için de uygulanması yolunda başvuruda bulunması.
1954
Yunanistan’ın, Birleşmiş Milletlere Self-Determinasyon için başvurusu;
Türkiye’nin karşı çıkması, Birleşmiş Milletlerin Yunan talebini
reddetmesi.
1955
Türkiye’nin
ilk kez sorunda taraf olmayı kabul etmesi ve 29 Aralık'ta Londra'da
İngiltere ve Yunanistan'ın katıldığı toplantıda, Türkiye’nin de temsil
edilmesi.
Yunan terör örgütü
EOKA’nın 1 Nisan'da adada faaliyete geçmesi.
1956
İngiliz
hükümetinin, Başpiskopos Makarios'u Seyschelles Adaları'na sürmesi.
Türkiye’nin ilk kez
Birleşmiş Milletlerde 'taksim' tezini açıklaması.
İngiltere’nin, askeri
üssünün kalması şartıyla 'Self-Determinasyon'u kabul etmeye yanaşması.
1957
NATO’nun
arabuluculuk görevini üstlenmesiyle, EOKA’nın geçici olarak ateşkes
ilan etmesi ve Makarios’un serbest bırakılması.
15 Kasım'da
Türk Mukavemet Teşkilatının kurulması.
1958
Kıbrıs'ın,İngiliz Milletler Topluluğu içinde kalmasına, ama Türkiye ve
Yunanistan'la da bağlara sahip olmasına dayalı 'MacMillan Planı'nın
gündeme gelmesi.
1959
İngiltere
Başbakanı ve üç devletin dışişleri bakanlarının katılımıyla Zürih
Antlaşmalarının onaylanması. Cemaat temsilcileri olarak Makarios ve
Dr. Küçük’ün de toplantıya katılmaları.
1960
Kıbrıs
Anayasasının imzalanması. Adaya simgesel Türk ve Yunan birliklerinin
yerleştirilmesi; Makarios’un cumhurbaşkanı, Fazıl Küçük’ün
Cumhurbaşkanı yardımcısı olması.
1963
21
Aralık'ta Noel katliamı ile EOKA’nın, Türk cemaatine karşı 'etnik
temizleme ve adadan kaçırma' politikasını doruğa çıkarması. 1964
Ağustos'unun ortalarına kadar eylemlerin sürmesi; 30 Aralık'ta
Makarios’un açıkladığı 13 maddelik anayasa değişikliği önerisine
Türkiye’nin karşı çıkması.
1967
Ordunun
Yunanistan'da yönetime el koyması ve 1974'e kadar iktidarda kalması.
Yunan ordusunun 15 bin askerini, gayri resmi olarak adaya
yerleştirmesi. Türklere karşı sürdürülen soykırımın kesilmesi için
Türk ve Yunan başbakanları arasında düzenlenen toplantıdan sonuç
alınamaması üzerine, Türkiye’nin askeri müdahalede bulunacağını
açıklaması.
TBMM’nin
hükümete müdahale yetkisi vermesi, Türk uçaklarının Kıbrıs üzerinde
uçmaya başlayarak donanma ve çıkarma birliklerinin harekete geçmesi.
ABD'nin arabuluculuğu üzerine Yunan birliklerinin geri çekilmesi ve
Türk harekatının durdurulması.
1964'ten
beri Türkiye'de bulunan Rauf Denktaş’ın gizlice adaya gitmesi.
1974
5 Temmuz
- Yunanlı subayların yönettiği Ulusal Muhafız Örgütünün,
Cumhurbaşkanı Makarios'u devirmesi ve EOKA-B önderi Nikos Sampson'un
'cumhurbaşkanı' ilan etmesi.
Bu
hareketle, Enosis'in gerçekleştirilmek istendiğini anlayan
Türkiye’nin, garanti anlaşması uyarınca İngiltere'yi ortak eyleme
davet etmesi. İngiltere'nin katılmaması üzerine, 19 Temmuz'da Türk
çıkarma gemilerinin denize açılarak 20 Temmuz'da denizden çıkarma ve
havadan indirmelerle Girne bölgesinin kontrole alınması. Yunan
birliklerinin adada garantör olarak bulunan Türk birliğine
saldırmasıyla çarpışmaların bütün ada yüzeyine yayılması. 22 Temmuz'da
Birleşmiş Milletler'in çağrısına uyularak ateşin kesilmesi; bu girişim
sonucu, Kıbrıs'ta Nikos Sampson, Yunanistan'da ise askeri cuntanın
devrilerek Yunanistan’ın demokrasiye dönmesi.
1974
16
Ağustos -
Cenevre'de sürdürülen barış görüşmelerine rağmen Yunanistan’ın
uzlaşmaya yanaşmayarak köylerdeki Türkleri öldürmeye devam etmesi.
Bunun üzerine Türk ordusunun adanın yüzde 37'sini kontrol altına
alacak kadar ilerleyerek ikinci harekatı sona erdirmesi.
1975
13
Şubat'ta, Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin kurulması.
Ayrıca, aynı
yıl içerisinde BM gözetiminde nüfus mübadelesinin gerçekleştirilmesi.
1977-79
Denktaş-Makarios
(1977) ve Denktaş-Klerides (1979) ile Doruk Anlaşmalarının
imzalanması. Bu anlaşmalarla, Kıbrıslı Rumlar ilk kez iki kesimli, iki
toplumlu federal bir çözümü benimsemesi.
1982
Papandreu’nun,
Şubat 1982'de Kıbrıs'ta yaptığı konuşmada "Kıbrıs'ın Helenizmin bir
parçası" olduğunu belirterek, Kıbrıs sorunu ile ilgili bütün
tarafların katılacağı bir "uluslararası konferans" toplanması
gerektiğini söylemesi.
BM Genel
Kurulunun, Rum tarafının başvurusu üzerine Ada'daki "işgal ordusu"nun
derhal çekilmesini ve mültecilerin "isteğe bağlı olarak" geri
dönmelerini tavsiye eden kararını alması. Bunun üzerine KTFD
Meclisinin, 17 Haziran'da radikal bir adım atarak "Kıbrıs toplumunun
self-determinasyon hakkı"na ilişkin karar alması.
1983
15
Kasım1983'te, KTFD Meclisinin, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC)
adında bağımsız bir devlet kurulduğunu dünyaya ilan etmesi. KKTC'nin
kurulmasının, Rum tarafının, Yunanistan'ın ve Batılı devletlerin
yanısıra BM Güvenlik Konseyi'nin de tepkisini çekmesi.
Güvenlik
Konseyinin, 18 Kasım'da aldığı bir kararla bağımsızlık kararını
kınaması. Türkiye'ye yakın bazı devletlerin KKTC'yi tanımanın eşiğine
gelmelerine rağmen, ABD ve İngiltere'nin baskıları ile bu
kararlarından vazgeçmeleri. 13 Mayıs 1984'te de BM Güvenlik Konseyinin
550 sayılı kararı ile KKTC'nin ilanının ayrılıkçı bir hareket olarak
tanımlanması.
1984-1990
KKTC'nin
kurulmasından sonra toplumlararası görüşmelerin yeniden başlaması.
KKTC kurulurken, 1977-79 Doruk Anlaşmalarına atıfta bulunularak, iki
toplumlu, iki kesimli federal bir çözüme kapıların açık bırakılması.
Görüşmeler
sürecinde; New York'ta 17 Ocak 1985'te ve 29 Mart 1986'da BM Genel
Sekreteri'nin hazırlamış olduğu 'Kıbrıs Üzerine Anlaşma Taslağı'nın,
Kıbrıs Türkleri tarafından kabul edilip, Rumlar tarafından
reddedilmesi.
1990
BM
Güvenlik Konseyinin, bu tarihte 649 sayılı kararını alması. Bu kararla
BM’in, Ada'daki her iki tarafı da, kabul edilebilir bir çözüm bulma
yolunda çaba göstermeye çağırması. Aynı kararın böyle bir çözümün iki
toplumlu, iki kesimli bir anlayışa sahip olması ve çözümün siyasi
olarak iki eşit toplum liderinin direkt görüşmeleri yoluyla sağlanması
gerektiğinin vurgulanması. Bir diğer önemli nokta kararın, Kıbrıs
Sorunu'nu 1974'te değil de 1960'lara hatta öncelerine dayandırması.
1990 Temmuz'unun ilk haftası içinde Kıbrıs Rum Yönetiminin "Kıbrıs"
adına AB'ye üyelik için başvurması. BM'nin ve Türk tarafının
uyarılarına rağmen topluluğun 11 Eylül 1990'da bu başvurunun normal
süreç içinde değerlendirilmesini kararlaştırması.
1991
Turgut
Özal’ın, 1991'de Kıbrıs konusunda bir 'dörtlü konferans' toplanmasını
önererek, o güne kadar sorunun iki toplum arasında görüşülmesi
gerektiğini savunagelmiş olan Türkiye'nin bu anlayışına da değişiklik
getirmesi. Özal'ın önerisine göre Kıbrıs sorununun; KKTC, Kıbrıs Rum
Yönetimi, Türkiye ve Yunanistan arasında ele alınması gereği. 28
Haziran 1991'de BM Genel Sekreteri Perez de Cuellar’ın, BM Güvenlik
Konseyi'ne sunduğu raporda Türkiye'nin önerdiği Dörtlü Doruk
Toplantısı'nı kabul ettiğini belirtmesi.
1992
100
paragraftan oluşan BM Fikirler Dizisinin, tarafların onayına
sunulması. New York'ta sürdürülen görüşmelerin ardından BM Genel
Sekreteri Butros Gali’nin, toprak düzenlemeleri ve anayasal konuların
tümünü kapsayacak bir paket anlaşma hazırlaması. Türk tarafının 100
paragraftan 91'ini onayladığını açıklaması. Rum tarafında ise, Kıbrıs
Rum lideri Yorgo Vasiliu paketi onaylarken, daha sonra iktidara gelen
Glafkos Klerides’in, bu pakete karşı çıkması.
1993
AB’nin,
Haziran 1993'te Kıbrıs'ın tam üyelik için gerekli şartları taşıdığını
belirten görüşünü yayınlaması. Aynı yıl Yunanistan ve Kıbrıs Rum
kesimi arasında Ortak Savunma Doktrini’nin imzalanması.
1994
BM
Genel Sekreteri Butros Gali'nin girişimleriyle ortak anlaşma zemininin
oluşturulması amaçlı Güven Arttırıcı Önlemler Paketi'nin düzenlenmesi.
ABD'nin destek verdiği pakete Rum tarafının karşı çıkışıyla 1994'te
rafa kaldırılması.
1996
3
Haziran'da bir Kıbrıslı Rum askerin, BM denetimindeki bölgede bir
Kıbrıslı Türk asker tarafından vurularak öldürülmesi.
11 Ağustos
1996'da Kıbrıslı Rum motosikletçilerin, Yeşil Hat'tı geçmeye
kalkışınca Kıbrıslı Türk göstericiler ve Türk askerleri ile çatışması;
70'ten fazla kişinin yaralanması, bir Kıbrıslı Rumun ölmesi.
14 Ağustos 1996'da
Kıbrıs'ta Derinya bölgesinde Türk güvenlik güçlerinin, Türk bayrağını
indirmeye kalkışan bir Rum gencine ateş açması, Rum gencin hayatını
kaybetmesi.
8 Eylül 1996'da Güney
Kıbrıs tarafından açılan ateş sonucu bir Türk askerinin ölmesi,
birinin yaralanması.
13 Ekim
1996'da Kıbrıs Türk kesimine geçen bir Rumun, Kıbrıslı Türk
askerlerince öldürülmesi.
6 Şubat
1997'de Kıbrıslı Türk ve Rumların birbirine ateş açması.
1997
4
Ocak'ta Kıbrıslı Rumların, Rusya'dan S-300 yerden havaya 150 km.
menzilli füze alımına ilişkin anlaşmaya imza koymasının uluslararası
arenayı ve dolayısıyla hassas Türk-Yunan ilişkilerini karıştırması.
Türkiye’nin,
Kıbrıslı Türklerin güvenliğini tehdit edecek herhangi bir gelişmeye
göz yummayacağını açıklaması. İngiltere ve BM’nin de anlaşmaya sert
tepki göstermesi. 24 Şubat 1997'de AB’nin, Kıbrıs'ın AB'ye tam
üyeliğine ilişkin geleneksel tavrını değiştirerek, Kıbrıs'ın AB'ye tam
üyeliğinin gerçekleşebilmesi için Ada'da önce siyasi bir çözümün şart
olduğunu açıklaması, Yunanistan’ın bu açıklamaya tepkilerini
bildirmesi. AB’nin, ilk defa topluluğa tam üyelik konusunda Kıbrıs
Türklerinin de dikkate alınması gerektiğini, tam üyelik görüşmelerine
Ada Türklerinin de katılması gerektiğini belirtmesi. Yunanistan
Dışişleri Bakanı Theodoros Pangalos’un, bu açıklamaların hemen
ardından AB'nin Doğu'ya doğru genişlemesini veto edeceğini açıklaması.
1999
AB'nin
10-11 Aralık 1999'da yaptığı Helsinki zirvesinde Türkiye'nin AB'ye tam
üyelik için adaylığının resmi olarak kabul edilmesi. Türkiye için
tarihi bir öneme sahip olan bu zirvenin sonuç belgesinde, genişleme
sürecindeki Türkiye'nin konumu ve Kıbrıs sorunuyla ilgili özel
maddelerin de yer alması.
Bu kapsamda "Avrupa
Birliği Konseyinin, politik bir çözümün Kıbrıs'ın Avrupa Birliği'ne
katılımını kolaylaştıracağının altını çizmesi. Üyelik müzakerelerinin
tamamlanmasına kadar kapsamlı bir çözüme ulaşılamamış olursa,
Konsey'in üyelik konusundaki kararının, yukarıdaki husus bir ön şart
olmaksızın verilmesi.
2000
AB
Komisyonu'nun 7 Kasım 2000'de açıkladığı ve Türkiye'nin AB'ye üyelik
sürecindeki "yol haritasını" çizen Katılım Ortaklığı Belgesi'nde (KOB)
yer alan Kıbrıs'la ilgili ifadelerin Türkiye-AB arasında büyük bir
krize neden olması.
Komisyon'un,
Yunanistan'ın baskısıyla KOB'un kısa vadeli öncelikler bölümüne Kıbrıs
sorununun çözümüne ilişkin baskıcı ifadeler eklemesinin, Türkiye
tarafından "önkoşul" olarak algılanması. KOB'un içeriğinin Helsinki
zirvesinin çizgisinde yer almasını isteyen Türkiye’nin, AB'nin bu
tutumuna sert tepkisi.
2001
Avrupa Birliği
Komisyonu Başkanı Romano Prodi’nin, Kıbrıs sorunu çözülmeden de Güney
Kıbrıs'ın üyelik başvurusunun değerlendirilebileceğini söylemesi.
Rauf Denktaş
ile Glafkos Klerides’in, 4 Aralık'ta Lefkoşa'daki 'Yeşil Hat'ta, BM
gözetiminde biraraya gelmesi.
2002
15 Mayıs
- Adanın, 1979 yılından bu yana ilk kez bir BM genel
sekreterini ağırlaması. BM Genel Sekreterinin, Kıbrıs Rum kesimi
lideri Glafkos Klerides'le görüştükten sonra KKTC Cumhurbaşkanı
Denktaş'la da bir araya gelmesi.
 |