| |
Kavrulmakta olan leblebi kokusunun peşinden gittiğiniz oldu
mu hiç? Ya da taze cevizleri ayıklarken ellerinizin bir türlü
çıkmayan lekelerle dolduğu? Tezgahtan göz hakkı aldığınız
fındıkları dişinizle kırmaya çalışırken fire verdiğiniz?
Anılarınızda birinden biri mevcuttur değil mi? Bir kuruyemişçiye
girdiğinde insanın kafası bir anda karışıverir; almayı
düşündüklerine bakarken gözüne hesapta olmayanlar da ilişir.
Şöyle kuru üzüm, leblebi, fıstık karışımı mı alsam, yoksa badem,
fındık, fıstık mı derken, karışık bir paket yaptırılarak bu
açmaza son verilir.
Gölgedeki Besin
Silahları
Kuruyemişler günlük beslenmemizde belirgin bir rol
oynamazlar. Oysa besin değerleri çok yüksektir. Son yıllarda
popülerleşen beslenme uzmanları ya da diyetisyenlerin
önerdikleri mönülerde mutlaka kuruyemişe yer veriliyor. Çünkü
içerdikleri besin değerleri metabolizma için son derece yararlı.
Kuru dut, kuru kayısı, kuru üzüm, kuru incir gibi birçok
meyvenin kurusu mevsimindeki taze hallerine göre daha fazla
enerji veriyorlar. Bu tür kurutulmuş meyvelere Anadolu'da "kak"
adı veriliyor. Yurt dışında da çok itibar gören bu ürünler,
Türkiye'de bol miktarda üretilip ihracı gerçekleştiriliyor. Bir
de taneli kuruyemişler diye kendimizce
sınıflandırabileceklerimiz var. Hani tazeyken bile kuruymuş
gibi duranlar: Ceviz, fındık, fıstık, badem... Taneli
kuruyemişlerin besin değeri diğerlerine göre daha fazla oluyor.
Bunlar bitkinin tohumları olduğu için, bitki kendi soyunun
devamını sağlayacak bu tohumlara olabildiğince fazla enerji
yüklüyor. Bu durumda genelde yılbaşlarında ve bayramlarda ya da
maç seyrederken aklımıza gelen kuruyemişleri daha çok tüketme
devri başlıyor. Aşırıya kaçmamak şartıyla elbette. Uzmanlar
midenin kazındığı öğün aralarında bir avuç fındık, 4-5 ceviz içi
yemenin hem enerji verdiğini hem de açlığı giderdiğini
belirtiyorlar. Kuruyemişler vejetaryenler içinde de önem
taşıyor. Hayvansal proteinin yerine geçebilecek kalitede
bitkisel protein imdada yetişiyor. Fındık, badem, ceviz ve
fıstık gibi besin maddelerinde E vitamini bulunuyor. Bağışıklık
sistemi ve hücrelerin yenilenmesi için önem taşıyan bu vitamin
kuruyemişleri daha da değerli kılıyor. Son yıllardaki sağlıklı
beslenme trendi bu tür kuruyemişlerin öğünlere, en azından
salatalara girmesini sağladı. Yine de saydıklarımızın besin
değerlerine kısaca bir değinelim.
Fındık
Önce içeriğinde neler var, bir sayalım. Her şeyden önce yağ,
protein ve karbonhidrat açısından zengin. Kalsiyum, fosfor, Bl,
B2, B6 ve E vitaminleri taşıyor. B grubu vitaminleri kan yapımı
ve ruhsal sağlık için çok önemli. Fındığın içeriğine bakınca
gelişme çağındaki çocuklar için ne kadar önemli olduğunu
görebiliriz. Alyuvarların parçalanmasını önlediğinden kansızlığa
karşı koruyucu bir etkisi de var fındığın. Kemik ve dişlerin
oluşumunda ihtiyaç duyulan kalsiyum, kan yapımında kullanılan
demir içeren en iyi bitkisel kaynaklardan. Fındıktaki yüksek
oranda bulunan doymamış yağ asitleri ise vücudun ısısını
korumaktan yağda eriyen vitaminlerin taşınmasına kadar birçok
işe yarıyor. Kandaki kolesterolün yükselmesini önlediği gibi
kalp ve damar hastalıklarına karşı da korunma anlamına geliyor.
Fındığın anavatanının Karadeniz kıyıları, Trakya ve Makedonya
olduğu biliniyor. Dünya fındık üretiminin yüzde 75 kadarı
Türkiye'den karşılanıyor. Yaklaşık 80 ülkeye fındık ihraç
ediyoruz.
Ceviz
Ceviz özellikle kırsal kesimde kış aylarında vazgeçilmez bir
besin. Cevizin sağlıklı yaşam için önemli bir besin olmasının
nedeni içindeki mineral, vitamin, antioksidanlar ve doymamış yağ
asitlerinden kaynaklanıyor. Kalp damar hastalıklarına karşı
koruyucu etkisi, cevizin adeta ilaç olarak önerilmesine yol
açıyor. Özellikle kandaki iyi kolesterol olarak adlandırılan
HDL'yi yükseltmesi, kötü kolesterol olarak bilinen LDL ve
trigliserid düzeyini düşürücü etkisinin önemi vurgulanıyor.
Yetişkinlerin günde bir avuç ceviz tüketmeleri öneriliyor. Yemek
öncesi yenen cevizin tokluk hissi yarattığını da ekleyelim.
Badem
Acı ve tatlı olarak iki çeşidi bulanan badem, yüzde 50
oranında yağ barındırıyor. Anavatanı Asya. Genellikle pasta ve
tatlılarda kullanılıyor. Bilim adamları bademin kandaki kötü
kolesterolü düşürerek kalbi koruduğunu söylüyor. Tuz ve yağ ile
işlenmemiş çiğ bademi günlük kalori miktarını aşmadan tüketmekte
fayda var. Çünkü 100 gram badem 581 kalori içeriyor. Aynı miktar
bademde yüzde 20 oranında protein ve çok az da şeker bulunuyor.
Fıstık
Diğer yağlı tohumlar gibi yer fıstığı da kalori ve protein
açığını karşılamak için önemli bir besin. Kalsiyum, magnezyum,
potasyum gibi mineraller, A, B ve E vitamini açısından son
derece zengin olan fıstık vücudun alması gereken yağ asitlerinin
8 tanesini tek başına karşılayabiliyor. Kan şekerini düzenleyen
ve kolesterolün yükselmesini önleyen oleik asit bu özelliği ile
kalp-damar hastalıklarına karşı koruyucu etki yapıyor. Fıstık
ise bunu en çok sağlayan besinlerden biri olarak uzmanlarca
öneriliyor. Bunlara ek olarak enfeksiyonlara karşı direnci
artırıyor, kanın pıhtılaşmasını önlüyor, içerdiği potasyum ile
kasların sağlıklı yapısını korumasını sağlıyor.
Kaynakça:
SeaLife Kasım 2005
Şule Şentarlı'ya teşekkürlerimizle
Denizce
|
|
