Güvenlik / Sağlık  

 Erkeklerin Kabusu: Prostat                                                              Dr. Nedim İnce

İnsanoğlunun bildiklerinin artması yaşamının her alanını etkilemiştir. Gelişen tıp bilgisi ve teknolojisi, gelişen bilimin ve teknolojinin insan yaşamına olumlu katkısı insan ömrünün uzamasına yol açmıştır, açmaktadır.

Artan yaşlı nüfus beraberinde toplumu etkileme gücünü de getirmiştir. Toplumsal yapı buna göre tekrar kurgulanırken, daha önceleri çok seyrek olan ve kişisel sorun gibi görülen yaşlılığa bağlı sorunlar toplumsal sorunlar halini almaya başlamıştır.

Sağlık hizmetleri bu yeni duruma göre yeniden organize olurken, hizmet sektörü, imalat sektörü de bu yeni durumu göz önünde bulunduracak yapılanmalara girme çabasındadır.

Artan yaşlı nüfus ile bireysel sorunların toplumsal sorunlara dönüşmesine, sağlık organizasyonlarının buna göre yeniden organize olmasına iyi örneklerden biri prostat hastalıklarıdır. Çünkü prostat hastalıkları yaşın ilerlemesi ile artmaya başlar ve yaşlı nüfus artınca şimdi olduğu gibi toplumsal bir sorun sıfatını kazanır.

15 Eylül günü “Dünya Prostat Günü” olarak ilan edildi. Bu prostat hastalıklarının toplumsal sorun olduğunun ilanından başka bir şey değildir.

Prostat erkeklere özgü bir organdır. Anne karnındaki erken ceninde hamileliğin 12. haftasında prostat oluşumu büyük oranda tamamlanır. Yani erkeklerde, annesinin hamileliğinin 12. haftasından itibaren var olan bir organdır. Prostat bir salgı bezi organıdır. Ejüklatın yani meninin büyük bir bölümü prostat sıvısından oluşur. Ejekülatın yani meninin  %1-2 si spermden, %98-99 spermi taşıyan sıvıdan oluşur. Bu sıvının çok önemli bir kısmını da prostat salgısı oluşturmaktadır.

Prostat mesanenin hemen çıkışında, başı aşağıya, tabanı yukarı bakan kestane şeklinde bir organdır. Yetişkin bir erkekte 2.5x3x4 cm ebatlarında ve ortalama 20 gram ağırlığındadır. Prostat 35-40 salgı bezini çevreleyen bağ ve kas dokularından oluşur. Prostat salgı bezlerinin kanalları prostat içinden geçen idrar yoluna açılır. Ayrıca prostat içindeki bu idrar yoluna meni kanalları da açılmaktadır. Mesaneyi dışarıya bağlayan idrar yolu (Ürethra), prostat bezi içinden sonra hem idrar hem de meni yolu görevini görmektedir.

Yerini, yapısını, görevlerini yazdığım prostat neden çok önemli...?!

Çok önemli çünkü; ejekülatın yani meninin sıvı kısmının önemli bir kısmını oluşturur ve erkeğin eşini hamile bırakmasında, soyumuzun devamında rol alır...

Çok önemli çünkü; hastalıkları yaşantımızın kalitesini bozar ve yaş ilerledikçe daha çok kişinin önemli bir sağlık sorunu olur, yaşlı insanların sayısı arttıkça bu sorun toplumsal bir sağlık sorunu haline gelmeye başlar...

Başlıca hastalıkları daha çok 20-40 yaşları arasında görülen iltihaplanmaları yani prostatitler, 40 yaşından sonra artan yaşla birlikte görülme sıklığı artan prostatın iyi huylu büyümesi yani Benign Prostat Hiperplazisi (BPH) ve kötü huylu büyümesi yani Prostat Kanseridir.  

Prostatın İyi Huylu Büyümesi

Erkeklerin yaşının ilerlemesi demek, prostat büyümesi kabusuna doğru yol almaları demektir. 40 yaşını geçen hemen her erkek prostat ile ilgili çeşitli efsaneler duymaya başlar ve prostat büyümesi kabusu olma yoluna girer. Ya inkar mekanizmasını işletip yakınması katlanılmaz boyutlarda olmadığı sürece doktora gitmez, ya da idrar yapma ile ilgili en küçük bir yakınmada büyük bir telaşla doktora koşar. Kabus işlemeye başlamıştır...

Prostat bezi 35 yaşından sonra büyümeye başlar. Büyüme nedenlerini ve mekanizmalarını henüz tam olarak bilmiyoruz. Erkeklik hormonu Testesteron’un prostat büyümesi ile ilgisi kanıtlanmış durumda olmasına rağmen henüz mekanizması bilinmemektedir. Prostat büyümesinin etnik kökenle ilişkisi bulunamamıştır. Beslenme tarzları prostat büyümesini etkilememektedir. Cinsel davranışlar ile prostat büyümesi arasında bir bağ saptanamamıştır.

Prostatın iyi huylu büyümesi öncelikle mikroskobik olarak başlar, mikroskobik büyümenin yaklaşık yarısı makroskobik büyümeyle devam eder, makroskobik büyümenin de yaklaşık yarısında bu büyümeye bağlı şikayetler olur.

Yapılan çalışmalar ışığında bu cümleyi rakamlarla somutlaştıracak olursak prostat büyümesi ve ona bağlı yakınması olanları şu şekilde görürüz:

40-49 yaş     %14

50-59 yaş     %24

60-69 yaş     %43

70>    yaş     %40

Erkekler bu yaş dilimlerinde prostatın büyümesinden yakınmaları nedeniyle yukarıdaki oranlarda haberdar olacaklardır. Ama sevindirici olan bir yan var, yakınması olan erkeklerin bir kısmı tedavi gerektirmekte ve çok daha az bir kısmına ameliyat yolu gözükmektedir. Bir çalışmaya göre 40 yaşında prostat büyümesine dair yakınması olan kişi, 80 yaşına kadar yaşayacak olursa prostat ameliyatı olma olasılığı %10 dur.

Prostatın büyümesi mesane çıkışında olması ve idrar yolunun içinden geçmesi nedeniyle idrar yapma yakınmaları şeklinde kendi hissettirir. Rahat yapılan ve ileriye giden idrar daha zor, ince, zayıf bir şekilde yapılır, tuvalet daha fazla zaman geçirilen bir mekan olur. İşeme yarışında son sıralara demir atılır. Daha sık idrar yapmaya gidilir, yolculuk öncesi, misafirlik öncesi tuvalet planlamaları yapılmaya başlanır. Gece idrara kalkma nedeniyle uykular bölünmeye başlar. Kişinin yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Bu yakınmalarla bir üroloji uzmanına başvurulduğunda yapılan parmak ile prostat muayenesi tanıyı büyük ölçüde koydurur. İleri tetkiklerle tedavi yöntemi belirlenir. 

Prostatın iyi huylu büyümesinin çeşitli tedavi yöntemleri vardır. İlaçlarla mesane çıkışındaki darlık genişletilip idrar yapma rahatlatılırken, cerrahi yöntemlerle (Açık prostatektomi, TUR-Prostatektomi, Laser Prostatektomi, Prostattın ısıtılarak yada soğutularak küçültülmesi vb...)  kitlesi küçültülüp yol açılarak idrar yapma rahatlatılır.

İyi huylu prostat büyümesi ve oluşturduğu yakınmalar hemen her insanda kendini farklı bir şekilde gösterir. Diğer yandan yakınmaların tek nedeni prostatın büyümesi değildir. Mesanenin yaşlanması da bu yakınmaları oluşturmada rol alır. Tedaviyi planlarken hastalığa değil, hastaya yönelik bir yöntem seçilmelidir. En basit örneği, bu şekilde davranıldığında  en radikal tedavi olan prostat ameliyatından sonra istediği sonucu alamayan, mutlu olmayan  %30 luk oran daha aşağılara çekilebilir.

Dr. Nedim İnce'ye teşekkürlerimizle

Denizce