Boğaziçi Yalıları    

"Rumeli Hisarı'na oturmuşum
Oturmuş da bir türkü tutturmuşum..."

Şair Orhan Veli "tarifsiz kederler içinde" yazdığı "İstanbul Türküsü" adlı şiirinde, hayatının bir dönemini, hatta kim bilir, belki de tamamını kaplayan derin yalnızlığı anlatıyor. Orta yeri sinema olan bir şehirde, ondan başka herkesin, konuşacak, dertleşecek bir dostu, koluna girip mahzunluğunu unutturacak bir sevdalısı vardır sanki... O ise, hepsinden daha yalnız bir adam olarak, Rumelihisarı'nın yükseklerinde bir yerde, mezarlıkların arasında, martılarla sohbet etmekte, içini onlara dökmektedir... Gelgelelim Rumelihisarı, hüzünden başka şeyleri de davet eder çoğu zaman. Sözgelişi, ilkgençliklerini 1980'li yıllarda yaşamış tüm bir kuşak için burası yalnızlığın değil tam aksi, özgür keşiflerin ve derin dostlukların mekanıydı. İlkbaharda Hisar'ın bademleriyle taze meyvelerinin, hele kirazıyla vişnesinin tadına doyum olmazdı. Bu semtle epey haşır neşir olan Evliya Çelebi, Seyahatname'sinde "diyar-ı Acem'de bu kirazlara "gülnar-ı Rum" dendiğini ve "iki adet kirazın bir dövme riyal ağırlığında" geldiğini anlatır. 

Bizim güneşli ilkbahar sabahlarındaki küçük keşif gezilerimiz daima en iyi bildiğimiz, kendimizi bir bakıma 'evimizde' hissettiğimiz yerde, Ali Baba'nın kahvesinde son bulurdu. Orada şiir okunur, filmler konuşulur, siyaset tartışılır, kitaplar veya plaklar değiş-tokuş edilir, aşık olunur, çokça gülünür, ara sıra da güya ders çalışılırdı. Hisar'ı yıllar sonra yeniden gezmeye karar verdiğimde içimde kıskançlığa benzer belli belirsiz bir his vardı. Artık sadece benim, "bizim" değil, herkesin olmuştu. Ali Baba'nın kahvesi yoktu ve eskisi kadar dingin bir semt değildi. Yaz mevsimi boyunca surlarda süren konserler sayesinde ışıklı, şaşaalı, kalabalık bir yer haline gelmişti. Ama, işte gördüm ki üzülmeye hiç gerek yokmuş. Hisar hala aynı Hisar. Ali Baba'nın kahvesi yerine açılan Deniz Çay Bahçesi, kalbimizi kazanıp buzları eritti. Balık-ekmek gene çok lezzetli, gözlemeler ve sosisli sandviçler sahiden iştah açıcı...

Bazı sokakların iki yanı da duvar ve onlar hepsinin içinde en sakin, en huzur verici olanlar, adeta bir "Ne içindeyim zamanın, ne de büsbütün dışında" hissi veriyorlar insana. En ünlü mekanlardan biri, 18. yüzyılda inşa edilmiş olan Yılanlı Yalı. Taşıdığı ismin hikayesi enteresan: Vakti zamanında II. Mahmud kayıkla sahilden geçerken bu yalıyı görüp çok beğenmiş, hatta satın almak istemiş. Ancak kendisine nezaret edenlerden biri, yalının sahibini evinden ayırmayı doğru bulmamış, bu yüzden de alelacele bir yalan uydurup hünkara yalının yılanlarıyla nam saldığını anlatmış ve o gün bugün burası Yılanlı Yalı diye anılır olmuş.

Semt, Türklerin Rumeli yakasında ilk yerleştikleri, mezarlık yeri belirledikleri ve cami inşa ettikleri yöre; bu yüzden pek çok tarihi eser barındırıyor. Şüphesiz bunlar arasında en önemli olanı, Rumeli Hisarı. İstanbul'un Avrupa yakasında aynı adlı semtte bulunan, Bopazkesen Hisarı olarak bilinen kale.

Yedikule Zindanları'ndan önce suçluların hapsedildiği ve kimi zaman idam edildiği yer Rumeli Hisarı’ymış. İlk zamanlarda içinde, Fatih Sultan Mehmed tarafından vakfedilen bir cami de varmış. Ancak günümüzde bu caminin sadece minare gövdesi duruyor. Avlusuna bir açıkhava tiyatrosunun yaptırılması ise 1953 yılında gerçekleşmiş.

Tarih kitaplarında pek rağbet edilmeyen rivayetler de var hisara dair. Evliya Çelebi'nin aktardığı bir rivayet şöyle... Sultan II. Mehmed, İstanbul’u ele geçirmeye karar verdiğinde av tutkusunu bahane ederek Bizans imparatorundan şimdiki Rumeli Hisarı'nın olduğu yere bir av köşkü yaptırmak için müsaade istemiş, imparator istenen izni vermiş ama bir koşulu varmış; av köşkü ve bahçesi en çok bir öküzün derisi kadar yer kaplayacakmış. Fatih bir öküz derisini incecik bir bıçakla sırım sırım kestirmiş, sırımları birbirine ekletmiş ve bu suretle meydana gelen şeridin çevreleyebileceği alana Rumeli Hisarı'nı kondurmuş.

Hepsinden çok da, güzel bir gün geçirmiş olmanın mutluluğu...

Kaynakça: www.osmanlı700.gen.tr
            

Skylife / 11-2002  

Yazar     : Gülenay Börekçi
Fotoğraf: İzzet Keribar

               Garo Miloşyan

Önemli düzeltme-desteklerinden ötürü Vicdan Erkır'a candan teşekkür ederiz.

Denizce