|
"Bedestan" nedir? Kapalı
Çarşıdaki Bedestenlerin isimlerinin anlamını biliyor
musunuz?
Bedesten,
Farsça "Bezzazistan veya Bezistan" kelimelerinden
Osmanlıca'ya mal edilmiştir. Dört yanı duvarla çevrili ve
üstü kapalı olan, içinde genelde kapısız dükkanların
bulunduğu çarşılara günümüzde Bedesten adı verilmiştir.
Evvelden, Bedestenin dolap denilen dükkanlarında nadide
kumaş, kıymetli silah ve mücevher alıp satımı gibi değeri
yüksek emtia ticareti yapılırmış.
Osmanlı
geleneğine göre, büyük Türk şehirlerinde bedesten inşa
edilmiştir, İstanbul’un fethinden sonra bu şehirde de
bedestenler inşa edilmiştir. Kapalı Çarşının bedestenleri;
1) Eski
Bedestan yahut Mücevver Bedestanı diye de bilinen İç
Bedesten
2) Sandal
Bedestanı diye de bilinen Yeni Bedesten'dır.
İç
bedesten, çarşının ortasında bir yerde, 11/2 metre
kalınlığında duvarlarla çevrilmiş ve üstü 15 kubbe ile
örtülü bir binadır. Binanın eni ve boyu yaklaşık 45 x 30
metre olup 1.330 metre karelik bir alanı kaplar. Bedestenin
içindeki dükkanlar kapısızdır. Bundan ötürüdür ki dükkanlara
"Sandık" veya "Dolap" denilmiştir.
Eskiden,
dükkanlardaki mallar camlı dolaplar içinde teşhir edilir,
sandıklar içinde muhafaza edilirmiş. Çok kıymetli mallarla
mücevherler ise, yine bedestenin dört duvarı içinde yer
alan, kapıları sağlam mahzenlerde saklanırmış.
Bedestenin
önemli bir özelliği de, bankaların bulunmadığı o devirde,
banka görevi görmüş olmasıdır. Halk birikmiş parasını,
zengin ve namuslu bedesten tüccarlarına senet karşılığında
emanet eder, tüccarlar da emaneti, İslam şeriatının izin
verdiği meşru yollarla işletir, bundan hem tüccar hem de
para sahibi faydalanırmış. Halk, tıpkı günümüzde bankada
kasa kiralar gibi, bedestendeki muhkem mahzende bir sandık
kiralar ve kıymetli malını veya mücevherini burada muhafaza
edebilirmiş.
Sandal
Bedesteni veya Yeni Bedesten ise, Kapalı Çarşı'nın
doğusunda, çarşının Nuruosmaniye Camii tarafındaki büyük
kapısının sağında bir binadır. Burası da, İç Bedesten'den
sonra, yine Fatih tarafından yaptırılmıştır. Planı hemen
hemen İç Bedesten'ın planına benzer. Aslında dört kapısı
varken sonradan ikisi battal edildiğinden bugün iki
kapılıdır. Üstü 20 kubbe ile örtülüdür. Eskiden burada,
gayet ağır ve kıymetli olan ve adına "Sandal" denilen
kıymetli kumaşlar satılırmış. Bu nedenle bu bedestene Sandal
Bedesteni adı verilmiş.
Günümüzde Sandal Bedesteninin işletmesini, İstanbul
Belediyesi üstlenmiştir ve mezat salonları olarak
kullanılmaktadır.
|
