Rezzan Hasanbeşeoğlu    

Dünyanın en eski su uygarlıklarından olan bu topraklar, şimdi de 16 - 22 Mart 2009 tarihlerinde suyun geleceğinin konuşulacağı dünyanın en büyük su randevusu olan 5. Dünya Su Forumu'nun ev sahibi…

TRT'nin belgesel kanalı TRT2'de, Üsküdar semti eşsiz kartpostallar gibi akıyor ekrandan…

Kapı önlerindeki gül çardaklarındaki akraba - komşu muhabbetlerini anımsatan, siyah - beyaz, naif mahalle manzaraları çocukluğumun kokularını, tatlarını çağrıştırıyor. Kestane kebap, kızarmış ekmek hamuru, akide şekerleri, ıhlamur, tahin-pekmez, cevizli köy ekmeği… Derken, Üsküdar'ın çeşmelerinden söz ediliyor, o masalsı günlerde su tadımlarının çok ünlü olduğunu öğreniyorum. Resmen kıskanıyorum musluktan akıveren billur suları, tek dertlerinin lezzet tonları olmasını… Çevirin tarih sayfalarını, her kavşaktan bir su hikayesi fışkırır bu memlekette. İstanbulumuzun gözbebeği Taksim neyi taksim ederdi ki? Tabii ki bir zamanlar İstanbul'un sularını. O şahane meydandan kentimizin dört bir yanına dağılıveren sulardır Taksim'i Taksim yapan… Turizmcilere bir çağrım var. Kültür turlarına tarihi su yapılarını da ekleyebilir misiniz? Tarih ve kültür sevdalılarının gönlünü çelecektir, çünkü Anadolu ilkçağlardan bugüne Sümerler, Hititler, Urartular, Antik Yunan, Roma, Bizans, Osmanlı İmparatorluğu ile su etrafında kurulan bir uygarlıklar cenneti.

Dünya Su Başkenti

Tarihi su yapıları, ilk kez 26 - 27 Haziran 2008'deki 5. Dünya Su Forumu İzmir / Gümüldür Bölgesel Toplantısı'nda ele alındı.

En eskileri, M.Ö. 2000 - Hititler'den kalma Karakuyu Barajı, en ilginci ise Boğazkale'de bir pınarın suyunun toplanması ve Urartular'ın mirası Şamram Kanalı'dır. Anadolu'yu yurt edinmiş her uygarlık, bu toprakların su cenneti olarak anılmasına katkıda bulunacak yapılar bırakmıştır geriye…

İlk Su Kullanımı

MÖ. 3000'de su kullanımını düzenleyen ve su yollarının bakımını yapan ilk devlettir Sümerler. 

Gazeteci-yazar Turgay Türker'in araştırması “Suyun Hikayesi”, DSİ Tarihi Su Yapıları Konferansı Bildiriler Kitabı ve Prof. Dr. Özhan Uluatam'ın “Damlaya Damlaya (Ortadoğu'nun Su Sorunu)” adlı kitabına göre,  Alacahöyük, Boğazköy ve Beyşehir'de tarihi izler var.  Dünya Kültür Mirası listesindeki Hattuşaş'ta ise kaynak suları, yer altına döşenen kil borularla başkente taşınıyordu. Sarıkale, Büyükkale, Karataş - Semayük'teki sarnıçlar, yağmur sularını depoluyordu. İlk kanalizasyon Yazılıkaya'da ortaya çıkarıldı.

2808 Yaşındaki Kraliçe

“2808 YAŞINDAKİ KRALİÇE” diye anılan 56 km'lik Şamran Kanalı'na Urartu Kralı Menua'nın eşi Şamaran'ın (Semiramis) adını verdi. MÖ 8. yüzyılda yapılan kanal, bugün de iki bin hektar araziyi sulayan sistemin parçası.

Yunanlı ve Romalılar

Ticaret ortakları Girit Adası'ndaki Minoslar temiz su ve atık su için basınçlı boruların kullanıldığı iki ayrı tesisat döşeyen, dünyada ilk kez sifon çekenlerdir.

İstanbul'a çok katlı kemerlerle uzaktan ilk su getiren Romalılardı. İmparator Hadrianus İstanbul'da adını taşıyan Hadrianus Su Kemeri'ni yaptırdı. Milet'te, Ankara-Çankırıkapı'da ve Efes'te hamam kalıntılarına rastlanıyor.

Bizans Dönemi

İmparator I.Constantin'in yaptırdığı su kemerleri Istranca dağlarından İstanbul'a uzanıyordu.  İmparator Valens, Kağıthane deresinin sularını kemerlerle kente akıttı. Teodosius ve Markianos da çok sayıda su tesisi, sarnıçlar yaptırdı. Bu dönemde yapılan ilk büyük kapalı sarnıçlar Binbirdirek ve Yerebatan sarnıcı estetikleriyle de etkiliyor.   

Selçuklular

Konya Ovası başta olmak üzere Anadolu'da bentler ve  su kanalları yaparak sulu tarımı desteklediler. Taş köprüler, çeşmeler, sebil ve şadırvanlar inşa ettirdiler.

Osmanlılar

Fatih Sultan Mehmet; Turunçlu, Fatih, Şadırvan ve Mahmutpaşa Suyolları'nı inşa ettirdi. Mimar Sinan, Roma'nın mirasını onararak dev bir su yolu yaptı. Belgrad Ormanları'ndan su getirildi. Bazıları dev ölçeklerde olan tam 33 su kemeri inşa edildi. Günümüzde de kullanılan Kırkçeşme Tesisleri'nin temeli böylece atılmış oldu. Osmanlı İstanbul'unun su isale (iletim) sistemleri dört bölüme ayrılıyordu: Halkalı, Kırkçeşme, Taksim, Hamidiye - Kayışdağı.  

İstanbul Su Mutabakatı

Su uygarlığının beşiği olan bu topraklar, dünyanın en büyük su randevusuna da ev sahipliği yapacak.  Forum, Haliç kıyısındaki Sütlüce Kongre Merkezi'nde ve Feshane'de gerçekleşecek. Foruma, yaklaşık 150 bakan, 15 devlet başkanıyla birlikte 20 bin katılımcı bekleniyor. Dev buluşmanın destekçileri; Devlet Su İşleri (DSİ), Dışişleri Bakanlığı, Çevre ve Orman Bakanlığı, Dünya Su Konseyi (WWC), İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ), İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB). 

Forum'u tüm su konularını kapsayan 6 ana tema, 23 konu başlığı ve en az 100 oturum şekillendiriyor. Siyasi aktörler ve karar vericilerin katılımı için ilk defa “Devlet Başkanları Zirvesi” yapılacak ve Bakanlar Konferansı sonucunda ortak bildiri yayımlanacak. Su konusunda taahhütler içeren ve tüm dünya belediye başkanlarının imzalayacağı “İstanbul Su Mutabakatı” da ilk defa 5. Dünya Su Forumu'nda sunulacak. Suyun tüm paydaşlarının biraraya geleceği forum, yerel yönetimler, hükümetler, iş dünyası, akademisyenler, sivil toplum örgütleri, çiftçiler, işçiler, kadınlar, gençler ve çocukları buluşturacak. Adil katılım için az gelişmiş ülkelerden bin katılımcının giriş, yemek ve konaklama ücretleri karşılanacak.

İlk kez, medyaya yönelik 40 bin Euro'luk “Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Su Ödülü” verilecek. Ayrıca Japonların “Kyoto Ödülü”, Fas'ın “Kral Hassan II Ödülü” ve Meksikalıların “Compromiso Mexico” ödülleri de bulunuyor.  “Global Su Eğitim Köyü” kurulacak, “Çocuk Forumu” ve “Gençlik Forumu”yla gelecek nesillere de ulaşılacak. Yaklaşık 10 bin m2'lik bir alan, fuar ve Su Sergisi'ne açılacak. Yeşil Forum girişimiyle, Türkiye'nin çevreye duyarlı ilk büyük organizasyonuna imza atılacak. Her katılımcı için Çatalca'da bir fidan dikilecek. Gelişmiş web teknolojisi kullanılarak yaratılan Sanal Toplantı Alanı (http://portal.worldwaterforum5.org) global su ailesini buluşturuyor. 

Bizim kültürümüzde su azizdir. Su tarihimiz ve kültürümüz 5. Dünya Su Forumu ile daha da zenginleşecek. Bu bir son çağrıdır. Su uygarlıkları cennetinin kapıları herkese açık. 16 - 22 Mart 2009 tarihlerinde, İstanbul'da  “Farklılıkların Suda Yakınlaşması” umuduyla…

İletişim platformu www.worldwaterforum5.org

Yazı         : Rezzan Hasanbeşeoğlu     
Fotoğraf : Mehmet Okutan                   

   Kaynakça:
   SkyLife - Ocak 2009

Rezzan Hasanbeşeoğlu ve
Mehmet Okutan'a teşekkürlerimizle

Denizce

04.02.2009