Tınaz Titiz       

http://www.tinaztitiz.com

Yaşamın neredeyse sonsuz sayıda yüzünün her biri öğrenme üzerine kuruludur. Aşağıda sayılanlar bu yüzler hakkında düşüncelerinizi tahrik etmek amacıyla verilmiş birkaç ipucundan ibarettir.

·         Kendini korumayı öğrenme:

a.       Olayları olumsuz yorumlamaktan, olumsuz yanlarını öne çıkarmaktan, negatiflikten

b.       Gaspçıdan, hırsızdan

c.       Depremden

d.       Mafyadan

e.       Trafik teröristlerinden

f.         Sokak kazalarından

g.       Aldatılmaktan (ticarette, alış-verişte, evlilikte, astlarınca, üstlerince, çalıştırdıklarınca, patronunca, vaatlerde bulunanlarca vd)

h.       Sağlığının bozulmasından:

                                                               i.      Beslenme yoluyla:

1.       Uygun kiloda kalabilmeyi

2.       Yararlı ve zararlı yiyecekleri belirlemeyi, bulabilmeyi, uygunsuz yiyeceklerden korunabilmeyi

                                                             ii.      Bedeninin ihtiyaçlarını karşılama yoluyla:

1.       Egzersiz yapmanın esaslarını öğrenerek

2.       Yaşam biçiminin değiştirelemez koşullarıyla bedeninin ihtiyaçlarını uzlaştırmayı öğrenerek

3.       Beden yapısına uygun spor dallarının neler olduğunu öğrenerek

4.       Oksijen kullanımının önemini ve bunu sağlamanın yollarını öğrenerek

                                                            iii.      Sağlığını korumaya yardımcı olabilecekleri bilme yoluyla:

1.       Hastalanıp tedavi olmaya çalışmak yerine koruyucu hekimliğin nasıl kullanılabileceğini öğrenerek,

2.       Hastalıkların öncüllerinin neler olduğunun (küçük şikayetleri okumak) öğrenilmesi.

3.       Ruhsal yapıdaki değişimlerin fiziksel sağlığa etkilerinin öğrenilmesi.

4.       Şikayetlerinin, hekimliğin hangi branşı ile ilgili olduğunu öğrenerek

5.       İyi doktoru, iyi hastaneyi nasıl bulacağını öğrenerek

6.       Bunların kötülerinin iyilerinden nasıl ayırdedileceğini öğrenerek

i.         İşi varsa işini kaybetmekten

j.         İşi yoksa gelir yetmezliğinden:

                                                               i.      İş bulma yöntemlerini öğrenerek

                                                             ii.      Zaman satmayı öğrenerek

                                                            iii.      Çevresindeki ihtiyaçları görebilmeyi öğrenerek

                                                            iv.      Gereksiz giderlerini azaltmayı öğrenerek

                                                              v.      Tasarruflu yaşamın motive edici yollarını öğrenerek,

                                                            vi.      Ek gelir yaratma yollarını öğrenerek

k.       Zamanını heba edenlerden korunarak (randevusuna geç kalarak, toplantı bitiş zamanlarını belirlemeyerek, uzun konuşup yazarak, başkasının zamanına değer vermeyerek vd)

l.         Zihinsel temizliğini koruyarak (kendi ideoloji ve inançlarını benimsetmeye çalışanlardan, bizim yerimize düşünenlerden, reklamı beyin yıkama sananlardan, zihinsel virüs - http://www.tinaztitiz.com/yazi.php4?id=484 bulaştırıcılardan vd)

m.     Duygusal dayatmalarla gereksiz sorumluluk yüklemeye çalışanlardan,

n.       Amaç belirsizliğinden (Bkz. http://www.tinaztitiz.com/dosyalar.php4“amaclar.pps.zip”)

o.       Genelde büyükler, özelde anne-babalar tarafından yöneltilebilecek ağır ve/ya haksız eleştiriler karşısında sükunetle ve mantıklı argümanlar bularak kendini koruyabilmeyi, eleştirilerin dozunu bu yolla kontrol edebilmeyi öğrenmek,

p.       İlk cinsel deneyimlerini güvenli yollarla nasıl edinebileceğini öğrenmek,

q.       Temel yaşam sürdürme girdilerinin eksik olduğu durumlarda yaşamı sürdürmeyi öğrenmek,

r.        Kızgınlık ve/ya hayal kırıklıklarının kendisine zarar vermesinden:

                                                               i.      Yararlanılacak bir yan bularak

                                                             ii.      Sakinleştirici yöntemleri öğrenerek

                                                            iii.      Öfkeyi bastırmak yerine kazanılabilecek bir  beceri için bir tür itki olarak kullanımını öğrenerek

·         Bilgi, beceri ve yeteneklerini satabilmeyi öğrenmek (Bkz. http://www.cibc.com/ca/inside-cibc/careers/job-search/your-resume.html)

·         Başkalarının akıllarından ve/ya deneyimlerinden yararlanmayı öğrenme:

a.       “Öğrenme Çemberleri” (learning circles) yoluyla

b.       Mentor edinme yoluyla

c.       “Ortak akıl üretme” teknikleri yoluyla

d.       “Aktif dinleme” tekniği yoluyla

·         Fiziksel öğrenme:

a.       Kaslarının belirli hareketleri yapabilmesini

b.       Belirli bir spor dalına ait özel bir beceriyi kazanabilmeyi

c.       Doğru nefes alabilmeyi

·         Biyolojik öğrenme:

a.       Metabolizmasının, çalışma hızını ayarlamayı

b.       Kalp atışlarının, ihtiyaca göre artıp azalmayı

c.       Aşılanarak hastalıklardan korunmayı

·         İçe dönük öğrenme:

a.       Kendini mağdur hissetmemeyi

b.       Kendi doğrularından sıyrılıp açık hale gelebilmeyi

c.       Kendini değiştirebilmeyi (http://www.tinaztitiz.com/yazi.php4?id=650) ya da “bildiğini” uygulayabilmeyi –ki öğrenme budur-

·         Dışa dönük öğrenme:

a.       Evlilikte uyum sağlamayı

b.       Şehir kültürüne uyabilmeyi

c.       Yapısına uygun olmayanlarla birlikte çalışabilmeyi, işbirliği yapabilmeyi

·         Sorunlarını doğru tanımlayabilmeyi ve çözebilmeyi öğrenme:

a.       “Sorunları yeniden tanımlama” tekniği yoluyla

b.       “Doğru sorular sorabilme” tekniği yoluyla

c.       Bir bilgi yığını içinden aradığını sistematik olarak eleyebilme yoluyla (örn. internette arama motorlarını doğru kullanmanın püf noktaları)

d.       Sorun çözme dağarcığını geliştirmeyi

e.       Her olumsuzluğun aslında bir sorun çözme aracı olduğunu idrak yoluyla

f.         Türkçeyi iyi öğrenerek; kullandığı sözcüklerin kökenlerini öğrenmeyi bir alışkanlık haline getirerek

g.       “Kök” ve “görünen (phantom)” nedenler kavramlarını bilmek ve karşılaşılan sorunlara yol açan “kök nedenler”i saptayabilme yoluyla

·         Yeni bir beceriyi öğrenme:

a.       Öğrenmeyi:

                                                               i.      Beynin 2 yarı-küresinin farklı çalıştığının öğrenilip, buna uygun olarak her iki yarı-küresinin becerilerinin geliştirilebilmesini öğrenme yoluyla

                                                             ii.      Gerçek bir öğrenmenin, beynin her iki yarı-küresinin aynı anda çalıştırılabilmesi ve beden fonksiyonları dahil edildiğinde daha da kalıcı hale geldiğinin öğrenilmesi, bunların geliştirilme becerilerinin öğrenilmesi yoluyla

                                                            iii.      “Tekrarsız öğrenme” (aha learning) yoluyla

                                                            iv.      Çocukların nasıl öğrendiklerini gözlemleyerek

b.       Evvelce öğrenip yeni öğrenecek olduklarını engelleyenleri unutma (unlearning) becerisi kazanarak

c.       Yeni becerinin “belirleyici” ve “türev” gereksinimlerini ayırdetme becerisi kazanarak

d.       Bu beceriyi oluşturan öz-becerileri (core skills) analiz edebilme becerisi kazanarak

e.       Bu kavramı bilen “öğrenme yardımcıları”nı bulma becerisi kazanarak

f.         Hayatın değişken temposu içinde motivasyonumuzun sürekliliğini sürekli canlı tutarak

g.       Müzik ve  nefes egzersizlerinin öğrenme kapasitesini ne ölçüde yükseltebildiğini farkederek

h.       “Onurlu hata” kavramını öğrenip, hatalarının birer öğretici olduğunu farketmek yoluyla

i.         Çevremizdeki öğrenme kaynaklarını görebilme alışkanlığı kazanarak,

j.         Çocuklarımız için öğrenme ortamları hazırlayarak

·         Öğrenebilirliğini, yaratıcılığını ve ahlâki bütünlüğünü bozmasına izin vermeden okul’da başarılı olabilmeyi öğrenme:

a.       Kopya çekmeden alacağı notlara rıza gösterme dürüstlüğü ve cesaretini göstermeyi öğrenme yoluyla

b.       Ezberlemeden belleme yoluyla

c.       Bir çeşit zihinsel travma demek olan “tekrar yoluyla öğretilme” tekniğinden kendini koruyarak (tekrarsız öğrenme)

d.       Dersi derste öğrenmenin yollarını bularak

e.       Türkçe dersinin tüm diğerlerinin belirleyicisi olduğunun bilincine vararak ve bu amaçla, dilini kullanmayı okul dışında da bir ilgi alanı haline getirerek

f.         Hızlı okuma becerisi kazanarak

g.       Ders içeriklerinin kritik %10’larını koklama becerisini edinerek

h.       Ders akışını kendi öğrenme stili ve akışına göre etkilemeyi öğrenerek

i.         Zamanında doğru sorular sorarak kritik bilgileri öğrenerek

j.         Az ve akıllı çalışma yöntemleri yoluyla

k.       Öğrenme Stili’ni öğrenerek (http://www.kigep.org.tr adresinde “site haritası”, onun içinde “testler” ve onun içinde de “Öğrenme Stili Testi”ni bulabilirsiniz)

l.         Çoklu Zeka Profili’ni öğrenerek (yine KiGeP testleri içinde bulabilirsiniz)

m.     Bir konunun özü öğrenilmezse sınav başarısının ancak çok sayıda egzersiz yapıp ezberleyerek elde edilebileceğini, bunun da hiçbir işe yaramaz bir şey olduğunu tam olarak idrak ederek

n.       Çevrenizdekilerin sürekli olarak eğitim sisteminden yakınmalarının size de etki yaparak zihinsel bir ret ortamı yaratmasına izin vermeyerek.

·         Görüşlerimizi kavga etmeden, çevremize küsüp kızmadan, sinirlenmeden savunmayı öğrenmek

·         Çocuklarımızı gereğinden çok koruyup, devamlı himayemiz altında tutarak onların ayakta durabilme becerilerini azalttığımızın farkında olmayı ve çocukları ne zaman ne kadar koruyacağımızı öğrenmek (katlanılabilir risk kavramı)

·         "BİLMİYORUM" diyebilmeyi (yollarını) öğrenmek

·         Kendini –fiziksel, ruhsal, zihinsel yönlerden, yetkinlik ve kısıtlarıyla- tanımayı öğrenmek (Yaşam Alanının çerçevesini öğrenmek)

·         Yaşam alanının sınırlarının:

a.       Değiştirilebilir / esnetilebilir olduğunu öğrenmek,

b.       Nasıl değiştirilip / esnetilebileceğini öğrenmek (“kendini değiştirebilme” ile aynı)

·         Zamanı (yaşamı) etkili kullanmayı öğrenmek:

a.       “Önemli” ve “acil” arasındaki farkı takdir edebilme ve önemli işlere yönelebilme yoluyla,

b.       Hızlı okuma, 10 parmak klavye becerisi gibi zaman kullanımını etkilileştiren teknikleri öğrenerek,

c.       Zamanın –zaten aktığı için- tasarruf edilemeyeceğini, ancak daha iyi kullanılabileceğini öğrenerek,

d.       Zaman israf ettirici kişi ve durumlardan uzak durma becerisini içselleştirerek,

e.       Hayır diyebilmeyi öğrenerek,

f.         Her yaptığımız eylemi nasıl yaptığımızın (know-how = “nasıl-bil”) yanısıra niçin yaptığımızın da (know-why = “niçin-bil” tam olarak bilincinde olmak bağlamında:

                                                               i.      Bir şeyin “yararları” ile “temel varlık nedeni” arasındaki derin farkı (Bkz. http://www.tinaztitiz.com/yazi.php4?id=695) bilerek

                                                             ii.      Bir firma kuruyor isek firmanın temel varlık nedenini sorgulayarak

                                                            iii.      Bir yabancı dil öğreniyor isek onu niçin öğrendiğimizi sorgulayarak

                                                            iv.      Genel olarak herhangi bir eylemde bulunmayı planlıyor ise onu niçin yapmak istediğimizi (ne gibi yararlar sağlayacağını değil) sorgulayarak.

g.       “Değer iletişimi” (value communication) yoluyla:

                                                               i.      Katma değersiz ifadeleri –kendimizin ve başkalarının ifadeleri içinden- ayıklayarak,

Hoşlanılmayan ama gerekli işlerin yerine getirilmesi için gereken özgüdülemeyi (motivasyonu) yaratabilmeyi öğrenmek

http://www.tinaztitiz.com

Tınaz Titiz'e teşekkürlerimizle

Denizce