http://www.yankiyazgan.com    

Hastanın doktor ve tıbbi uygulamaları hakkında bilgi edinme hakkı nasıl karşılanmalı? 

Sağlık hizmetlerinin giderek çeşitlenmesi ve çapraşıklaşması, “hasta”ların alacakları hizmet ve uygulayıcı doktor hakkında bilgi sahibi olma gereksinimi arttırıyor. Bu gereksinimin bilgi alma hakkının kaynağı olduğunu düşünerek, tıpta iyi ve doğru bir mesleki tanıtımı tanımlayabilir miyiz? Denemeye değer...

Mesleki tanıtımda olmaması gereken dört ana başlığı sıralayarak başlayabiliriz: yanlış, yanıltıcı ve kötüleyici bilgi ve mesleki uzmanlık sınır aşımı. Her birisini örneklemekte zorluk çekmeyeceğiz.Yanlış  bilgi (örneğin otizmin kesinleştirici tanısında MR kullanımının gereğini söylemek gibi), yanıltıcı bilgi (araştırma protokolü ile yerleşik tedavi protokolü arasındaki farkı gizleyen, deneysel inceleme ve tedavileri ücretli kurumlarda standart bir yaklaşımmış gibi uygulayan yaklaşımlar), kötüleyici bilgi (başkalarının etik nedenlerle yapmaktan kaçındığı yaklaşımları “yapamıyorlar” “kıskanıyorlar” olarak ilan etme) ve meslek sınırı aşımı (rotasyon dahil herhangi bir eğitim görmediği çocuk psikiyatrisi gibi bir alanı dışındaki konuda bağlayıcı ve yanıltıcı görüş belirten bir doktor) yaygın ve birçok ortamda makbul ve muteber tanıtım yöntemleri olarak görülüyor.

Oysa, tanıtım bilgi edinme hakkının kullanımına yararlı bir yöntem olacaksa,  yukarıdaki temel problemleri içeren tanıtımın net sonuçları, bilgi edinmek isteyen açısından istenmeyen sonuçları kandırma veya yanıltma ve doğru tedaviyi engelleme biçiminde ortaya çıkacaktır.

Peki, iyi ve doğru bir mesleki tanıtım yapılabilir mi? Şu ilkelere uyan bir tanıtımın kabul edilebileceği kanısındayım: doğru, geçerli, güvenilir bilgi içeren; başkasından kendi farkını gösterme amaçlı olmayan; sorgulanabilir ve açıklanabilir içerikteki tanımlar, hastanın yüksek çıkarını gözeterek uygulandığında hastanın bilgi edinme hakkını zarar görmeden kullanmasına fırsat verir.

Bu mümkün mü? Kim yapabilir? Doktor ve “hasta” gruplarına internet yoluyla uygulanan ve 475 kişinin katıldığı bir ankette, 10 soruya aldığımız cevapları değerlendirdik. Sonuçlar anketin yapısı gereği, toplumun eğilimlerini tümüyle temsil edecek nitelikte olmasa da, fikir verici oldu. Doktor ya da uygulamalarının standardı hakkında güvenilir bilgi kaynağı olarak meslek örgütünü ve doktorun meslektaşlarını gören katılımcılar, güvenilmez bilgi kaynağı olarak ise televizyon eğlence programlarında ve sağlık şovlarında aktarılan bilgileri gösterdiler. Programları seyreden ama uygulamayan bir grup kitlenin varlığına işaret eden bu bilgiler etik bilgi ölçütlerine ilişkin sorumuz için de aynı yönde cevaplara kaynaklık etti.

Ankete katılanların % 70’e yakın kesimi doktorlar ile basın arasındaki (para alışverişinden basın mensuplarına ayrıcalıklı sağlık hizmeti gibi nispeten basit hatır ilişkilerine uzanan) çıkar ilişkisini onaylamadı. Ancak, bu grubun yarısı çıkar ilişkisini fark etse bile (basın ve televizyondan “bakarak” seçmiş bulunduğu) doktorunu değiştirmeyeceğini de ekledi!

TV ve basında görüş belirten doktorların, bu durumdan  maddi kazanç sağlama olanağı yok ise, (örneğin kamusal bir kurumda maaşlı çalışan bir doktor) katılımcıların  % 43’ü basınla alışveriş konusunda daha az olumsuz düşünmeye başlıyor.

Ankete katılan kesimin görüşlerini daha kapsamlı bir çalışma ile sınamak niyetindeyiz. Şimdilik görülen o ki, mesleki tanıtım kanalıyla sağlanacak bilgilere ihtiyaç var. Bunu mesleki örgütler ve uzmanlık derneklerinin sağlayacağı platformlardan almak en güvenilir olan yol gibi.