Kemal Baral   

Feneri (Fl2 10s 40m 10M) ile belirgin olan Aslan burnundan itibaren, Karaburun yarımadasındaki Kanlıkaya Burnu arasında İzmir Körfezi yer alır; 22 mil kadar keşişleme yönünde devam eder ve 10 mil kadar da doğuya doğru uzanır, bu uzantının sonunda İzmir şehri vardır. Batı yönündeki nihayeti, büyücek Gülbahçe iç körfezini oluşturur.

Körfezin ortasında Uzunada ve onun biraz daha güney doğusunda Hekim adası ile sahile yakın küçük adacıklardan oluşan Çiçek adaları grubu yer almaktadır.

Körfezin doğu kıyısında Foça doğal limanı ile askeri bölge olup girişi sivil teknelere yasak olan Hacılar limanından başka liman yoktur; bu kıyı bataklık ve önündeki deniz de sığlık bölge olarak güney doğu yönünde uzanır.

Buna mukabil körfezin Karaburun yarımadasındaki batı sahilleri yüksek arazi yapısına sahip olup, kıyı boyunca birçok doğal liman ve muhtelif barınaklar vardır.

Yatlar genellikle körfez içine pek girmezler Foça – Karaburun arasında seyirlerine devam etmeyi tercih ederler. Elbette İzmir ve civarındaki yerleşik yatçılar için bu durum söz konusu değil; aslında körfezin içinde görülecek güzel yerler mevcut bu nedenle ve konumuz yatçılara gezi rehberi olduğu için körfez içerisindeki yatlar için elverişli liman ve barınaklardan da bahsedeceğiz.

Foça (Eski Foça)

Çandarlı Körfezi ile İzmir Körfezinin arasında yer alan Foça yarımadasının batı ucunda, İzmir körfezinin doğu girişinde yer alan, Sağır ada ile Kale burnu arasında kalan doğal bir liman ve tarihi bir yerleşim olan ilçemizdir Foça. (N38,40,15 – E26,44,00)

Arslan burnu beyaz dik yarlar ve gece de feneri ile belli olan yarımadanın uç noktasını teşkil eden bir mevkidir. Yarımadanın sahilden bir mil kadar açığında tepesi kesik bir koniyi andıran Hayırsızada bulunur ve güneydoğu istikametinde 500 m boyunca su altı kayaları uzanır. Hayırsız adanın yarım mil güneyinde ise büyük ve uzun Orak adası yer alır. Her iki adanın da sahille arası döküntüler ve sığlıklar ile dolu olup aradan yatçılar geçmeye teşebbüs etmemelidir.

Orak adasının güneyinde ise iki ada görülür bunlardan açıkta kalanı Fener adası, diğeri ise Sağır adadır. Fener adasının üzerinde batı yönünde bir fener ( Fl5s )vardır. İki ada arası derin su olup buradan geçilerek doğal Foça limanının ağzına varılmış olur. Bu rota en güvenli yaklaşım yoludur. Mamafih, su kesimi 2 m den az olan tekneler Sağır ada ile sahil arasındaki geçitten de geçebilirler burada su 2 ila 3 m arasındadır.

Limanın güneyinde üzerinde fener bulunan (FlR3s8m) Fener burnu göze çarpar. Bunun kuzey doğusuna doğru uzanan sığlık ve döküntüler vardır bu nedenle açık geçilmelidir.

Limanın doğusunda ise üzerinde antik Foça kalesi bulunan eski şehrin yerleşim yeri olan burun görülür. Bu burnun güneyinde kalan geniş koya “Büyük deniz”, kuzeyinde kalan küçük koya ise “Küçük deniz” denilir.

Büyük deniz her havaya kapalı mahfuz bir limandır, sahili muntazam rıhtımdır. Rıhtımın yarımada tarafındaki başlangıcında su derindir burada genellikle büyük balıkçı motorları aborda olurlar. Daha sonraki iç kısmında ise özel yatlar kıçtan kara olup bağlanmışlardır. Hepsinin tonozu olup aralarında yer bulmak şansa kalmıştır. Ayrıca demir atarken tonozlara takmak büyük bir ihtimaldir. Bu nedenle çapa ucuna bir şamandıra bağlayıp atılmalıdır ki toplarken tonoza takıldığında yerini bilip tersten çekerek kurtarmak mümkün olabilsin. Biz bu kurala uyduğumuz halde 2004 yılında; demiri bir türlü kurtaramadık ve saatler sonra tonoz sahibini bulup halatını teknesinden laçka ettirip, demirimizi tonoz halatı ile birlikte yukarı alıp o şekilde kurtarabilmiştik. Şansınız yaver gider de yer bulabilirseniz sahilden elektrik ve su alma imkanı var; yakıt tankerle getiriliyor, benzin istasyonu da fazla uzak değil. Yat rıhtımını belediye işletiyor. Rıhtımın sahil boyunca devamında bir çekek rampası bulunur ve ilerisinde ise sığlaşan rıhtım devam eder. Yat rıhtımının karşısında kalan sahilde 2 m kadar derinlik vardır buraya da demir atılabilir ama bu alan kuzey rüzgarından az da olsa etkilenir. Yer bulmak mümkün olmazsa koyun ortasında alargada kalarak botla sahile servis yapmak da mümkündür.

Küçük deniz koyunda ise gezi motorları ve daha küçük boyutlu tekneler ıskaça dolu durumdadırlar. Bu koy imbattan yani batıdan esen rüzgarlardan etkilenir. Küçük denizin kuzeyine doğru uzanıp giden kumsal sahilden biraz açıkta ortalama 4 m suda demirlemek de mümkündür, fakat bu sahil imbattan etkilenir.

Büyük denizin batısında Fener burnu ile Kale burnu arasında kalan koyda çekek yeri ve tersane bulunmaktadır.

Kent tarihi üç bin yıl öncesine kadar uzanır. Antik adı Phokaia olan bir İyon kenti olup, çok sayıda kürekçili ve büyük kapasiteli tekneler yaparak bunların sayesinde Karadeniz’den Atlantik’e kadar pek çok yerlerde koloniler kurmuş denizci ve tüccar bir uygarlık bu kentte yaşamıştır. M.Ö 546’da Perslerin generali Harpagos şehri alıp yağmalamış ve tüm halk kaçarak batıya göç etmiştir. Bilahare kent Romalılar tarafından fethedilmiş ve tekrar canlanma sürecine girmiştir. Daha sonra kent Cenevizlilerin eline geçmiş ve bir korsan yatağı haline gelmiş, sonuçta 1455 yılında Türkler şehri almışlardır. Kale Cenevizliler tarafından inşa edilmiş ve Türkler tarafından yenilenmiştir. Çevresinde güzel bir yürüyüş yolu vardır. Eski şehir kalenin içinde yer alır, akşam güneş batışı çok hoş olarak gözlenebilir.  

Foça İzmir’e 75 km uzaklıkta bir ilçedir. Devamlı ulaşım imkanı bulunmakta ve turizm gelişmektedir. Her türlü ihtiyaç temini mümkündür. Bu arada özellikle deniz ürünleri açısından zengindir. Küçük deniz kıyısında sevimli lokantalar bulunur.

Foça’da bir de Yelken kulübü bulunmaktadır. Yaz ortasında yarışlar tertiplemekte ve kurslar düzenlemektedirler.

Foça nesli tükenmiş olduğu sanılan fakat geçen yıllarda nasılsa birkaç tanesine tekrar rastlanabilmiş olan Akdeniz Foklarının da yaşadığı bir bölge olarak özellik arz etmektedir. Orak adasının kuzey batısında kalan bölgede denizin ve rüzgarın etkisi ile değişik şekiller almış kayalar ve mağaralar bulunmaktadır; bunlara topluca “Siren Kayalıkları” adı verilir. Bu bölge Akdeniz Foklarının yaşadığı ve sığındığı son alan olup koruma altına alınmıştır; demirlemek ve yüzmek yasaktır, iki şamandıra yasak bölge sınırlarını belirler.

Bu kayalıklarla ilgili efsaneye göre, kayalıklar ve mağara oyuklarının arasından esen rüzgarın çıkardığı adeta siren gibi sesler eski zaman denizcileri tarafından deniz kızlarının çağrısı zannedilirmiş. Bazıları bunlara erişmek için kendini denize atarmış; bu yüzden yakınından geçen gemilerin mürettebatının kulaklarını tıkarlarmış.... Günümüzde buraları günübirlik gezi motorları ile dolaşmak mümkün.

Orak adasının güney ucunda bir dil önce güneye doğru ve bilahare orak gibi kıvrılıp sahile doğuya doğru uzanarak hemen her havaya kapalı bir koy oluşturur; 7 m kadar derinlikte demirlenebilir, zemin kumluk ve yosunluktur. Rüzgar poyraz ve keşişlemeden sert eserse koyun içi biraz etkilenir ve rahatsız edebilir.

Levent Marina

İzmir körfezinin doğu yakasında Foça’dan başka yatlar için sığınılacak doğal liman olmadığını belirtmiştik. Sadece İzmir limanı ve kente yakın küçük bir marina olan Levent marina bu kıyıdaki yatlar için uygun tek liman durumundadır ve Çakal burnunun güney doğusunda (N 38,24,32 – E 27,04,10) konumunda yer alır. Yaklaşımda Çakal burnunun basık coğrafi yapısı ve mendirek fenerleri belirgin objelerdir. Çakal burnu önünde uzanan sığlık sahilden bir mil kadar kuzey yönüne doğru uzanır dikkat edilmesi gerekir. Bu nedenle, yaklaşımda İzmir şehrine doğru ilerlenip Marina hizasına gelince mendirek tarafına dönülmelidir.

Marina Üç kuyular feribot iskelesinin biraz batısında kalır, ana mendirek doğu istikametinde uzanır, daha kısa diğer mendirek onun karşısından çıkar ve diğerinin üzerine doğru bir kıvrım yapar. Sahilden iki yat bağlama iskelesi mendirek ortasına doğru uzanır. Marina içinde ortalama derinlik 3 m kadardır, kapasitesi 70 yat olarak belirtilmektedir. Su ve elektrik bağlantısı, duş ve tuvaletler mevcuttur. Palamar hizmetinin olduğu söyleniyor. Marinanın yanında bir çekek yeri vardır, burada boya ve tamir işleri yapılmaktadır. Limanın içinde su gayet kirlidir. Rıhtımda lokantalar ve yüzme havuzu mevcuttur.

Karaburun

Büyük Karaburun yarımadasının ismini taşıyan bu küçük ilçe yarımadanın kuzey doğu ucunda yer alır, kıyıdan biraz içeride yamaçta kuruludur; sahilinde bir küçük barınak vardır. (N 38,38,89 – E 26,30,90) Barınağın mendireği sahile çok yakın bir şekilde güney batı istikametinde çıkar, sahilden kısa bir rıhtım ona doğru uzanarak girişi belirler. Barınak içi mahalli kayıklarla doludur yer bulmak mümkün değildir, zaten olsa bile barınak içi çok sığ olduğundan yatlar istifade edemez.

Karaburun barınağının karşısında iki ada vardır, bunlardan büyük olanı “Büyük ada” kıyıdan yarım mil kuzeyde kalır oldukça yüksek bir adadır. Kuzey ucunda fener vardır (Fl210s25m10M) Adanın Karaburun barınağına bakan tarafında küçük bir koy oluşmuştur burası kuzey yönlü havalarda sığınılabilecek bir demir yeridir. Biz 2004 Ağustosunda hava raporlarında yer almayan ani ve çok şiddetli bir bora ile İzmir körfezi ortasında karşılaştık (ani boralar hava raporlarında yer almıyor, bu nedenle iyi bir denizcinin barometre gözlemini ve geleneksel hava tahmin bilgisini hiç ihmal etmemesi gereklidir.) mecburen Büyük adanın bu koyunda demirlemek zorunda kaldık. Dip taşlık olduğu için demir tutturmak kolay olmaz, uzun kaloma vermeli ve demirin iyice tutunduğuna emin oluncaya kadar motor çalışır durumda alesta beklemelidir. Aksi taktirde makine çalıştırıp hareket edinceye kadar sürüklenir ve kazaya uğranılabilir. Beş saatten fazla şiddetini hiç azaltmayan rüzgarda devamlı bosa tutarak sıkıntılı anlar yaşamıştık. Bu ada üzerinde yerleşim yoktur, sakinleri keçiler ve eşeklerden ibarettir.

Diğer ada daha doğuda sahile yakın paralel, alçak ince uzun ve daha küçük bir adadır bu nedenle adına Küçük ada denilmiştir.

Yeniliman Barınağı

Yarımadanın kuzey ucunda sığınılacak asıl barınak 3 mil daha batıda yarımadanın kuzey ucunda yer alan Kanlıkaya burnu ve Kömür burnu arasında kalan geniş koyun içindeki Yeniliman barınağıdır.(N 38,40,42 – E 26,26,30) Yaklaşımda mendireğin arkasındaki minare, sarı boyalı bir otel binası ve limanın etrafındaki köy belirleyici objelerdir. Ana mendirek batı istikametinde uzanır, kısa bir mendirek kıyıdan çıkarak girişi belirler, uçlarında fener yoktur. Kısa mendireğin iç tarafı ve sahil boyu rıhtımlanmıştır, ortalama derinlik 3 m kadardır. Kısa mendireğin rıhtımı yatlar için aborda olmaya en uygun yerdir, kıçtan kara da olunabilir. Sahildeki rıhtım boyunca derinlik azalır liman sonu ise sığdır. Limanın giriş ağzı kıyıya çok yakındır. Bu nedenle özellikle kuzey rüzgarının kuvvetli olduğu havalarda liman girişinde temkinli olmalıdır. Balık avı döneminde büyük balıkçı motorları ile liman dolu olur ancak av yasağı süresince yer bulunabilir. Su elektrik ve yakıt temini güçtür; Karaburun ilçesine minibüs vardır mesafesi 8 km dir.

Kavurlukoz Mendireği

İzmir körfezinin içine doğru Karaburun yarımadasının doğu yakası boyunca uzanan limanlardan biri de Karaburun iskelesini müteakip devam eden sahil boyundan sonra gelen küçük bir koy içindeki Kavurlukoz limanıdır. (N38,38,00 – E 26,31,50)

Bir mendirek güneye doğru uzanır, ucunda yanmayan ham beton bir fener kulesi vardır ve rıhtımlaması yoktur. Diğer mendirek koyun karşı kıyısından çıkar ucunda yanmayan beyaz boyalı bir fener kulesi vardır, bu mendirekte rıhtımlama yapılmıştır. Kıyı şeridi rıhtım halindedir ve derinlik 3m kadardır. Liman iç ortasında derinlik 4m civarındadır. Av yasağı döneminde tenha olur fakat av sezonunda büyük balıkçı motorlarından yer bulmak müşküldür, her havaya kapalı bir barınaktır. Sahilde bir lokanta ve birkaç binadan başka bir şey yok, su alabilmek mümkün, diğer ihtiyaçlar için Karaburun’a gitmek gerekir.

 Kaynarpınar Barınağı

İzmir Karaburun yolunun geçtiği güzergah üzerinde sahilde şirin bir köy ve önündeki küçük barınaktır. (N 38,33,68 - E 26,34,22) Barınağın uzun mendireği önce güney sonra güney doğu istikametinde devam eder. Kenarı rıhtımlanmıştır, feneri yoktur. Sahilden çıkan kısa bir mendirek girişi belirler, bunun da ucunda fener yoktur. Liman içinde ortalama derinlik 2,5 m kadardır köy sahilinde 1 m’ye düşer. Yatların uzun mendirek rıhtımına koltuk vererek veya aborda olarak bağlanması mümkündür. Sahilde büyük bir çınar ağacı ile onun gölgelediği bir çay bahçesi ile lokanta vardır. Su temin edilebilir, ana yola 100 m mesafededir, tepeler zeytinliklerle doludur.

Mordoğan Eski ve Yeni Limanları

Büyücek bir yerleşim yeridir, eski liman hilal biçimindeki koyun iki ucundan çıkan mendireklerin içinde kalır. (N 39,31,22 – E 26,37,68) Her iki mendireğin de ucunda fenerleri vardır. Güneyde kalan mendireğin ucunda sığlık bir alan bulunduğundan girişte kuzeydeki mendireğe yakın olarak geçmelidir. Kuzeyde kalan mendireğin içinde kısa bir rıhtım mevcuttur. Burada Sahil Güvenlik botu bağlıdır. Geri kalan kısımda ise balıkçı motorları kıçtan kara bağlarlar, liman içinde ortalama derinlik 3 m kadardır. Su temini ve tankerle yakıt ikmali mümkündür. Yaklaşımda beş katlı büyük bir otel binası belirgin nesne olarak güneyde kalan mendireğin başlangıcında görülür.

Yeni liman eskisinin güneyinde kalmaktadır, güney istikametinde çıkan uzun bir mendirek yapılmıştır, kısa mendirek ise sahilden onun ucuna doğru uzanmaktadır; her ikisinin de ucunda beyaz boyalı fener kuleleri vardır. Sahil muntazam rıhtımlanmıştır ve orta noktasından solugan önlemek için yapıldığı anlaşılan taş bir mendirek liman ortasına doğru uzanmaktadır, bunun içte kalan bölümü yat limanı amaçlı inşa edilmiştir. 2004 yılında gittiğimde henüz çevre düzenlemesi ve elektrik su bağlantıları yapılmamış ve işletmeye açılacak hale gelmemişti, son durumunu bilmiyorum. Limanın iç kısmı yatların bağlanması için gayet ferah ve uygundur rıhtıma aborda olunabilir veya kıçtan kara yapılabilir.

Engeceli Doğal Limanı

Mordoğan’dan 3 mil güneyde Kum burnunun batısında yani Gülbahçe körfezinin kuzey batısında geniş bir koy olan doğal limana Engeceli limanı denilmektedir. Bu koyun ortasından küçük bir yarımada denize doğru çıkar, her iki yanında kalan saha da demirlemeye uygundur. Derinlik 3 ila 4 m arasında değişir, zemin kumdur. Yıldız ve Karayel rüzgarlarda korunaklıdır, alargada kalınabilen geçici bir demir yeridir. Sahilin bazı yerleri taşlık ve kayalıktır, civarda balık çiftlikleri kurulmuştur.

Balıklıova Limanı ve Barınağı

Gülbahçe körfezinin koylarından biri olan Balıklıova limanı kuzeyinde kalan Kocamanburun ve güney doğusunda yer alan İnceburun arasındaki bölgededir. Batı sahilinde Balıklıova köyü ve balıkçı barınağı bulunmaktadır. Liman poyraz ve doğu rüzgarlarına açıktır. Barınak mendireği onarım görmüş kıyı boyunca rıhtım yapılmıştır, derinlik ortalama 3m kadardır. Barınak mendireğinin ucunda kuzeye doğru 100 m kadar uzanan kayalık ve taşlık döküntülü bir tehlikeli bölge mevcuttur. Barınak içinde çekek yerine yakın bir çeşme var ve buradan su almak mümkün, burası sakin bir balıkçı köyüdür.

Akkum veya Özbek Barınağı

Bu civardaki en korunaklı limandır, Gülbahçe körfezinin doğu yakasında yer alır.(N 38,22,50 – E 26,40,85) Uzun mendirek hafif bir kıvrım yaparak güney yönünde uzanır, kısa mendirek ise kumsal sahilden çıkarak girişi oluşturur, mendireklerin ucunda fener yoktur. Kısa mendirek kenarında rıhtımlama yapılmıştır. Ayrıca sahilden liman ortasına doğru bir iskele çıkar; kıyı ve kuzey sahil rıhtımdır, kuzeydeki rıhtımın önü daha derindir ortalama 3,5 m derinlik vardır. Yerleşim yeri limandan iki km uzakta kalır, su ve elektrik temini mümkündür, bakkal ve lokanta vardı.

Yaklaşımda belirgin nesne telefon baz istasyonu direği ve mendirek duvarıdır.Limandan yaklaşık 300 m kadar kuzeybatı yönünde geniş bir kum bankı bulunur ve suların alçak olduğu dönemde su yüzeyine çıkar. Ayrıca limanın bir gomina kuzeyindeki burnun önü de sığlıktır açık geçilmesi gerekir.

Urla

İlçenin iskelesi olarak bilinen liman uzatılmış bir mendirek ve buna doğru dik çıkan bir iskeleden oluşmaktadır. (N38,22 – E 26,46) Eski mendireğin fener kulesi uzatılınca şimdi ortada kalmış vaziyettedir, ayrıca uzatılan kısmın ucunda bir fener bulunmaktadır. Kıyı ve mendireğin kenarı rıhtımdır, bu bölüm yatların bağlanmasına uygundur; eski fener kulesine kadarki rıhtımın önünde moloz ve döküntüler vardır dikkatli olunmalıdır. Sahilden dik çıkan iskelenin her iki tarafı da rıhtımdır, burada genellikle bir araştırma gemisi bağlı durur, iç tarafına ise büyük balıkçı motorları aborda olurlar. Sahilde Urla Yelken Kulübünün lokali var, yatçıların istifadesine açık, su elektrik temini mümkün. Limanı Su ürünleri kooperatifi işletiyor, telsizleri var. Sahilde lokantalar mevcut. İlçe limandan içeridedir, Urla büyücek bir ilçedir her türlü ihtiyaç temini mümkündür ve İzmir’e devamlı vasıta ulaşım mevcuttur.

Çeşmealtı

Urla iskelesinin 2 mil kuzeyinde balıkçı barınağı ve doğal bir liman bulunmaktadır. (N 38,23,72 – E 26,45,00) Sahilden bir köprü ile bağlantılı olan küçük adacığın üzerindeki binalar ve su deposu kulesi yaklaşımda belirgin nesnelerdir. Mendirek güney yönüne doğru uzanır, liman içi kuzey rüzgarlarına karşı mahfuzdur ancak keşişlemede solugan alır. Mendireğin bir kısmı rıhtımlanmış durumda, buraya aborda olunabilir veya koltuk verilebilir, dip kum ve demirlemeye müsait.

Adacık ile barınak arasında kalan küçük bir koy var ve girişi mendireğin kuzeyinde kalan bir su üstü kayası ile sahil arasında kalan dar bir kanaldandır. Su üstü kayası ile adacık arasındaki bölge sığlıktır, koyun içi her havaya kapalı ve dibi balçık olup iyi demir tutar.

Kemal Baral'a teşekkürlerimizle

Denizce

17.05.2007