Kemal Baral   

Karaburun yarımadasının kuzey batı ucunda bulunan Karaburun Fenerinden (Fl 4 20s 97m 12M) sonra, güneye doğru Yunanistan’a ait Sakız adası ile bunun önündeki iki büyük ve birkaç küçük adacıktan oluşan Koyun (Inussa) adaları ile Karaburun yarımadasının batı sahilleri arasında kalan bölgeye genel isim olarak Sakız Boğazı denilmektedir.

Karaburun yarımadasının güney batısında yer alan ve denize doğru lodos yönünde uzun bir çıkıntı yapan Karadağ veya Teke yarımadası üzerindeki yüksek tepe ile belirgindir, bu yarımadanın uç noktası Çolak burnudur; burundan itibaren lodos yönüne doğru uzanan bir dizi irili ufaklı adalar ve sığlık bölgelerin Çeşme yarımadasının kuzey ucunda bulunan Uç buruna kadar Sakız boğazından ayırdığı genişliği yaklaşık 10 mil çapındaki geniş körfez Ildır körfezidir. Bu büyük körfezin kuzey doğusunda Çolak burnu ile kuzey batıya doğru uzanan Kiraz burnunun arkasında kalan iç körfez ise Gerence körfezidir. Gerek boğazda ve gerekse körfezde hem kuzey hem de imbat rüzgarları etkili ve kuvvetli eser, yüksek dalga kaldırır.

Karaburun yarımadasının Sakız boğazı tarafındaki batı sahillerinde liman niteliğinde olmayan Denizgiren ve Küçükbahçe köyleri vardır; bu sahilde sığınılabilecek sadece bir tane doğal liman bulunmaktadır ve o da Eğri Limandır.

Tam bir Pilot Book oluşturmak için aslında güzergah üzerindeki karşı kıyıdaki artık bize ait olmayan adalardan da bahsetmek gerekir fakat, ne yazık ki iki ülke arasında birbirinin bu kadar içine girmiş halde olan coğrafi yapı, siyasi sınırlarla birbirinden koparılmış durumda ve tek taraflı çalışan ve bizi mağdur ettiği gibi onur kırıcı bir hale dönüşmüş bulunan vize engeliyle biz Türkler için seyahat özgürlüğü kısıtlanmış durumdadır. Zorda kalındığı taktirde uluslararası teamüllere göre geçici olarak bir süre kalınabilmesi veya karasularında giriş yapılmadan orada bulunma hakkı olmasına rağmen, komşu ülke uluslararası teamülleri umursamadan yatçılara dahi son derecede ters davranıyor. Uygulama ve yaklaşımlar bizim tarafımızda çok daha insancıl; bir örnek olarak, 2005 yazında Gökçeada Kuzu limanına Alman bayraklı bir yat geldi yanımıza bağlandı. İçinde Yunanlı bir aile vardı. Yaşlı anneleri adanın eski sakinlerindenmiş ve senede bir kere Tepe köyde yapılan yortuya katılmak üzere onu getirmişler. Ama sadece dişçi olan Yunanlı yat sahibinin pasaportu var diğerlerinin yok. Ayrıca Gökçeada bir giriş limanı değil, gümrük yok. Buna rağmen bizim Sahil Güvenlik hafta sonu olmasını bahane ederek iki gün müsaade etti ve bu kişiler o süre içinde yortularına katıldılar. Buna karşılık Ataköy Marinadan bir arkadaşımızın yatı hidrolik dümen hortumları koptuğu için bu boğazda sürüklenerek küçük koyun adasının kıyısına vurdu, zar zor demir atmaya muvaffak olmuşlar ve Yunan hücum botu derhal yanlarında bitmiş, durumu anlatmışlar ve yardım talep etmişler. Bu arkadaşım Avukattır ve çok iyi İngilizce ve Almanca bilir, hukuki bilgisi bu konuda iyidir yani derdini anlatabilecek birisidir; buna rağmen maalesef eşi iki oğlu ile teknelerinden indirilip gözaltına alınmışlar, 48 saat sonra mahkemeye çıkarılmış ve ondan sonra serbest bırakılmışlar. İşte durum bu... Bir bizim tarafın yaklaşımına bir de komşununkine bakın ve kararı kendiniz verin.

Dolayısıyla sadece kendi sahillerimiz ve karasularımız içinde kalan bölgelerle kısıtlı bilgiler vermek durumundayız.

Eğri Liman

Karaburun fenerinin 8 mil güneyinde, 1 mil uzunluğunda bir yarımada güney ucundan dar bir kıstak ile sahile bağlanmış halde kuzeye doğru uzanır. Yarımadanın orta kısmında batı yönünde çıkıntı yapan bir uzantının 300 m uzağında uzaktan belli olan üç tane adacık vardır ve adları da Üç adalardır, etraflarında kayalar ve döküntüler bulunmaktadır. Bunların biraz daha güneyinde yarımadanın kıstağının karşısında Raks adası ve birkaç kayalık daha uzaktan belli olur. İşte bu yarımada ile anakara sahili arasında kalan uzun koya Eğri Liman adı verilir. (N 38,32,70 – E26,22,50) Her havaya kapalı doğal bir limandır; girişini belirleyecek dikkat çekici bir nesne yoktur girişi 250 m kadar genişliktedir ve koyun ortasına kadar olan bölümde derinlik yeterlidir, yarımada tarafına yakın demirlenebilir. Koyun ortalarında ana kara sahilinde balık çiftlikleri yerleşmiştir. (Bu konu çok üzerinde durulması ve acilen düzenlemeler yapılması, önlemler alınması gereken bir hale geldi; turizm açısından önemli ve doğal nitelik itibariyle emsalsiz pek çok nokta balık çiftlikleri tarafından kapatılmış vaziyette. Bunların çoğu denizi korkunç şekilde kirletiyor ve zorba yöntemlerle kuruldukları mahallerde derebeylik taslıyorlar. Dur denmez ise gidişat gayet kötü.)

Kara Ada - Toprak Ada – Uzun Adalar

Ildır körfezini Sakız boğazından ayıran bir dizi küçük adadan en büyüğü Karaada’dır. Uzaktan iki tepeli çift hörgüç görünümündedir, kuzey sahilleri yar ve kayalıktır. Güney sahillerinde üç tane demirlemeye müsait koy vardır ve sadece kuzeyden esen havalarda barınılır, güneyden esen havalarda durulmaz barınılamaz. Bu koylardan en büyüğü ortada olandır Kalemlik limanı adı verilir. Günübirlik gezi motorları buraya gelirler, 5m kadar derinlikte demirlenebilir, sahil çakıllık bir plajdır. Doğuda kalan koya Dar liman denilir; önce batı sonra kuzey doğuya dönen bir girinti yapar, sonu kumsal bir plajdır, 4m de demirlenebilir.

Batıdaki koyun adı Koltuk koyudur, büyük koydan üstünde harabe bulunan bir burun ile ayrılır; kuzeybatı köşesinde plajı vardır. Adanın üzerinde bol miktarda yılkıya bırakılmış eşek ve tavşan yaşamaktadır.

Karaada’nın biraz güney doğusunda ince uzun küçük bir ada ve buna hemen hemen bitişik Toprak ada bulunur. Toprak ada ile Teke burnu arasında su derindir ve kuzeyden gelişte körfeze en uygun giriş bu boğazdır. Kara ada ile Küçük ada arasındaki dar geçit derin sudur ve buradan da körfeze girilebilir, bu geçide Mercan geçidi deniliyor.

Karaadanın lodos yönünde ise kuzeyde kalanı ince uzun ve güneyde olanı ise yuvarlak ve daha yüksek olan Uzun adalar vardır, bunların kuzeyinde ve güneyinde kayalık döküntüler bulunmaktadır, uzak geçilmesi gerekir. Ayrıca, Karaada’nın Uzun adalara bakan tarafında da yarım milden daha fazla sığlık ve kayalık bir bölge uzanır; bu tehlikeli bölgenin batısında Uzunadalar ile arada kalan kısım derin su olup körfeze giriş için geçilebilir, geçidin ortalarına doğru 5,6 m yükseklikte bir kayalık görünümünde olan Makri adacığı bulunur özellikle gece seyrinde dikkat edilmelidir.

Uzun adaların da batısında Uçburun sığlıkları ile arada kalan geniş bir bölge de körfeze giriş için kullanılabilir. Sığlıkların kuzey ucunu belirleyen bir Kardinal Şamandırası bulunmaktadır (WQ Fl), bu şamandıranın kuzeyinden geçilerek körfeze güvenli olarak girilebilir.

Ildır körfezi ve onun tali körfezi olan Gerence körfezi içinde demirlemeye ve yüzme molasına uygun bir çok koy olmakla beraber, yayınlanmakta olan çalışmamızın sınırlı kapsamı itibariyle biz sadece üç önemli limandan bahsetmekle yetineceğiz. İlerde bu çalışmamız bir kitap haline dönüşebilirse elbette çok daha detay ve mahal anlatılacaktır.

Dalyanköy

Ildır körfezinin güney batısında, Plaka burnu ve Gazhane burnu arasındaki ince uzun doğal liman Dalyanköy’dür. (N 38,26,36 – E 26,19,24) Yaklaşımda liman girişini kapatan kısa mendireğin ucundaki Turgut Reis heykeli en belirgin nesnedir, heykel geceleri aydınlatılmaktadır. Ayrıca doğudaki burnun üzerine bir fener konulmuştur (Fl 5s). Fener kulesinin önünde bir denizkızı heykeli göze çarpar, bunun önünde 50 metre mesafeye kadar sığlık ve kayalık tehlikeli bir alan mevcuttur.

Girişin genişliği 50m den ibaret olup mendirek tarafına yakın geçilmelidir diğer taraf daha sığdır.

Kısa mendireğin iç tarafı ve onu müteakip sahilin batı yakası rıhtımdır, burada pek çok mahalli yat kendi tonozlarında kıçtan kara bağlı durumdadır. Yer bulmak şansa kalmış olmakla beraber, şayet araya sıkışacak bir yer bulunabilirse karşı sahile epeyce yakın demir atıp uzun kaloma vererek kıçtan kara yapılabilir. Limanın bu bölümünü Balıkçı kooperatifi işletiyor, yardımcı olacak görevli bazen bulunabiliyor.

Doğu kıyısı meydan ve lokantaların olduğu bir alandır. Dar limanın sonunda 250m kadar genişliği olan yuvarlak bir havuz oluşur ve tüm kıyısı rıhtımdır, pek çok tekne ıskaça bağlı vaziyette yatar. Limanın bu kısmını Çeşme Belediyesi işletiyor. Liman hiçbir havadan etkilenmez tam kışlık bir limandır.

Altınyunus Marina

Ildır körfezinin güneyinde yer alan Kalem burnunun batısında yarım mil kadar güney tarafta yer alan beş yıldızlı Altınyunus turistik tesisinin önünde bulunan küçük marina Setur tarafından işletilmektedir. (N 38,19,50 – E 26,20,80) Genelde yer bulmak zordur önceden bilgi vermek ve rezervasyon yaptırmak faydalı olur. VHF 73 kanaldan erişilebilir. Fiyatları diğer marinalardan biraz daha yüksektir. Marinanın iki mendireği vardır, uzun mendirek geniş bir kavis çizerek uzanır; daha kısa olanı küçük bir dirsek yaparak diğerinin dışına doğru devam eder, her ikisinin ucunda da fenerleri vardır. Mendireklerin içi ve tüm sahil rıhtımdır; derinlik girişte 5m, liman içinde 3m, otel önündeki rıhtımlarda 2m kadardır. Palamar hizmeti, elektrik su bağlantısı vardır. Yakıt istasyonu ve yat malzemesi satan dükkanlar, market mendireğin dışında yer alırlar, ayrıca çekek yeri mevcuttur tamir bakım işleri yapılabilmektedir. Marina içinde restoranlar, kafeler, küçük bir çarşı olduğu gibi, beş yıldızlı tesisin tüm olanaklarından yararlanabilmek de mümkündür.

Yıldızburnu Barınağı

Altınyunus marinadan sonraki kayalık sahili müteakiben bir mil mesafede yer alır. (N 38,13,30 – E 26,21,80) Yıldız burnundan alçak uzun bir mendirek doğu istikametinde uzanır, öteki mendirek ise diğerinin altından önce doğuya sonra kuzeye doğru kıvrılır. Sahil ve kısa mendirek içi rıhtımdır. Derinlik girişte 2,5m içeride ise 1,5m kadardır. Rıhtım kenarlarında derinlik lm civarındadır. Uzun mendirek içinde yıkık bir rıhtım vardır. Bu mendireğin ortasında kayaların arasından sıcak kaynak suyu çıkmaktadır. Bu kaynağın etrafını kayalarla küçük bir havuz gibi çevrelemişler, deniz içinde girilebilen çok ilginç bir kaplıca oluşmuş. Kuvvetli kuzey yönlü rüzgarlarda barınak içi etkilenir, solugan girer ve çırpıntı yapar. Su kesimi 1,5 m den fazla yatlara bu barınak tavsiye edilmez.

Ildır Koyu

Ildır körfezine ismini veren Ildır köyü koruma altına alınmış küçük ve sakin bir köydür, bulunduğu koya Karabağ adası ile Yassı adalar arasındaki boğazdan girilir, koyun ortası bir balık çiftliği tarafından kapatılmış durumdadır. Doğuya doğru girinti yapan koyun derinliği ortalama 10 m civarındadır, melteme açıktır, sonunda bir azmak denize kavuşur, kenarında çay bahçesi ve lokanta vardı. Jandarma karakolunun önünde 4m derinlikte demirlenebilir dip kum ve yosundur. Küçük bir sandal barınağı da vardır ama yatların işine yaramaz. Köyün arkasındaki tepenin üzerinde antik Eritrea kenti varmış, burada görünürde sadece antik tiyatro kalmış, fakat manzarası çok hoştur.

Uç Burun ve Sığlıklar

Ildır körfezinin batı ucunu belirleyen alçak rakımlı Çeşme yarımadasının kuzey batı sonundaki Uç burundur. Bu burnun önünde Uçburun sığlıkları adı verilen 1,5 millik kayalık-döküntülü ve sığlık alan yer almaktadır. Sığlık bölgenin kuzey sınırını bir yüzer kardinal şamandıra belirler (WQ Fl), batısını ise üzerinde fener bulunan (Fl 10s) Alev adası belirlemektedir. Bu sığlıkların arasında bazı geçitler olmakla beraber bölgeyi iyi bilenlerin faydalanabileceği nitelikte olan bu tehlikeli bölgeye yatçılar girmeye kalkmasalar haklarında hayırlı olur. Uç burunun doğusunda kalan ve Çeşme yarımadasının kuzeydoğu ucunu belirleyen Top burnu ile sonlanan yarımada ile Uç burnunun yer aldığı yarımada arasında tüm kuzey rüzgarlarına açık geniş bir koy olan Alibostan koyu yer alır.

Güneye Çeşme istikametine giderken sığlık kardinal şamandırası ve Alev adasından açık geçilmelidir.

Kemal Baral'a teşekkürlerimizle

Denizce

31.05.2007