C-MEVCUT DURUM  

1. TÜRK BOĞAZLARINDA DENİZ TRAFİĞİ

2.1. İstanbul Boğazı'nda Yerel Trafik Yoğunluğu

İstanbul Boğazı'nda seyir güvenliğini olumsuz yönde etkileyen bir önemli faktör karşıdan karşıya geçiş yapan gemilerin oluşturduğu şehir içi yerel trafiğin yoğunluğudur.

İstanbul Boğazı'nda iki kıyı arasında karşılıklı seferlerin yapıldığı yoğunluğa neden olan hatlar; Şehir Hatları Taşımacılığı, Deniz Otobüsleri, Özel Yolcu Motorları, Balıkçı Tekneleri, Gezinti ve Spor Tekneleri ve Askeri Gemilerdir.

2.1.1. Şehir Hatları Taşımacılığı

İstanbul Boğazı'nda iki kıyı arasında yapılan taşımacılık, Türkiye Denizcilik İşletmeleri Şehir Hatları İşletmesi tarafından gerçekleştirilmektedir. Şehir Hatları İşletmesi 89 gemilik filo ile Boğaz kıyısında 17, diğer yerlerdekilerle beraber toplam 49 iskelede hizmet vermektedir. Şehir hatlarına ait gemilerin Boğaz'da karşıdan karşıya yaptıkları sefer sayısı günlük 800'ün üzerindedir.

2.2.2. Deniz Otobüsleri ile Yapılan Taşımacılık

İstanbul Boğazı'nda gemilerin karşıdan karşıya geçiş yaptığı bir diğer hat İstanbul Deniz Otobüsleri'nin (İDO) hattıdır. Bu hat özellikle Karaköy-Eminönü-Kadıköy arasındaki bölgede uluslararası sefer yapan gemilerle karışarak trafiği yoğunlaştırır.

Günlük olarak yapılan seferlere göre, Trafik Ayrım Düzeni içinden geçen gemilerin sefer sayısı 125'dir. Deniz Otobüsleri 25-30 deniz mili hız ile Boğazlar bölgesinde en hızlı seyir yapan gemilerdir. Seferler sabah 06.00 ile akşam 21.00 arasında yapılmakta olup yoğunluk gündüz vakitlerindedir.

2.2.3. Gezi Amaçlı ve Yolcu Taşıyan Motorlu Gemiler

İstanbul Boğazı'nda taşımacılık, S.S. Gezi ve Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi'ne ait tekneler tarafından yapılmaktadır. Bu kooperatif toplam 60 tekne ile Üsküdar-Eminönü-Karaköy, Kadıköy-Haydarpaşa-Eminönü ve yaz mevsiminde Eminönü-Adalar, Karaköy-Adalar hatlarında çalışmaktadırlar.

Ayrıca Bebek ile Anadolu Hisarı arasında çalışan 4-5 adet dolmuş motoru daha vardır.

3. Çanakkale Boğazı'nda Toplam Deniz Trafiği Yoğunluğu

İstanbul ve Çanakkale Boğazı uluslararası taşımacılıkta aynı oranda kullanılmaz. Karadeniz ile Türkiye arasında yapılan seferlerde kullanılan yükleme ve boşaltma limanlarının çoğu Marmara Denizi kıyılarında olduğu için bu seferlerde sadece İstanbul Boğazı kullanılır. Benzer şekilde Avrupa, Akdeniz ve diğer ülkeler ile yapılan taşımacılıkta  yine Marmara Maki limanlar kullanıldığından sadece Çanakkale Boğazı'ndan geçilir.

4. Boğazlardan Uğraksız Geçiş Yapan Yabancı Gemiler

Boğazlarda en büyük risk unsurunu, Karadeniz'e veya Ege Denizi'ne çıkmak için uğraksız geçen büyük gemiler, standart-altı gemiler ve tehlikeli yük taşıyan gemiler oluşturmaktadır. Seyir güvenliğinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar Türk Boğazları'ndan ve Marmara Denizi'nden uğraksız geçiş yapan bu gemiler üzerine odaklanmıştır.
 

Boğaz trafiği, Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin bağımsızlıklarını kazanmalarından sonra kendi filolarını oluşturmaları ile artmıştır. Ayrıca Doğu Avrupa ülkeleri de Tuna-Ren su yolunu kullanarak Karadeniz'e açılmış ve Boğaz trafiği nehir gemilerinin de katılması ile daha da yoğunlaşmıştır. Son yıllarda, Hazar petrollerinin Batı pazarlarına şevkinde Türk Boğazları'nın kullanılmasına yönelik eğilimlerin, Boğazların ve İstanbul'un güvenliği bakımından önlenmesi gerekmektedir. Halihazırda, Boğazlardaki trafik, seyir, can, mal ve çevre güvenliği bakımından katlanılabilir düzeyin üzerindedir.

2. TRAFİK YÖNETİM VE DENETİM HİZMETLERİ

11 Ocak 1994 tarih ve 2 i 815 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Boğazlar ve Marmara Bölgesi Deniz Trafik Düzeni hakkındaki Tüzük gereği İstanbul Bölge Müdürlüğü ve Denizcilik Müsteşarlığı bağlısı olarak Deniz Trafik Düzen Başkanlığı kurulmuş ve 1 Temmuz 1994 tarihinde faaliyete başlamıştır.
 

Deniz Trafiğinin denetimi, başlangıçta Deniz Kuvvetleri Komutanlığından ve Türkiye Denizcilik İşletmelerinden geçici görevlendirilen personel ve T.D.İ.'ye ait birimlerden temin edilen cihaz, teçhizat ve personelin yetki ve sorumluluğunda sağlanmıştır. Bu dönemde personel alımları ve eğitim faaliyetleri de sürdürülmüş olup, askeri personelin ayrılışını müteakip, denetim faaliyetleri, Tüzük Hükümleri çerçevesinde, 1 Şubat 1995 tarihinden itibaren Denizcilik Müsteşarlığı personelinin yetki ve sorumluluğunda yürütülmektedir.

Deniz Trafik Kontrol Düzen Başkanlığı,

İstanbul Deniz Trafik Kontrol Merkez ve bağlısı Türkeli, Kandilli, Ahırkapı Deniz Trafik Kontrol İstasyonu ve Umuryeri Deniz Trafik Gözcü İstasyonu ile Çanakkale Deniz Trafik Kontrol Merkezi ve bağlısı Gelibolu, Çanakkale ve Mehmetçik Deniz Trafik Kontrol İstasyonlarından ibarettir. Söz konusu Başkanlığın görevleri; Boğazlar ve Marmara Denizinde seyir, can, mal ve çevre güvenliğini sağlamak amacıyla deniz trafiğini Tüzük Hükümleri uyarınca düzenlemek ve kontrol etmektir.
 

Bu maksatla; Tüzüğe ve Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) çerçevesinde geliştirilmiş Sözleşme ve kurallara uygun olarak, Boğazlar ve Marmara Bölgesinde; Deniz Trafik Ayrım Şeritleri tesis edilmiştir.

SP-1, SP-2 mevki çağırma noktası raporları ile muhabere usul ve esaslarını ihtiva eden rapor sistemi hazırlanarak yürürlüğe konmuştur.
 

Deniz Trafik Kontrol Merkezleri ve İstasyonları ( Marmara Ereğlisi Deniz Trafik Kontrol İstasyonu, Rumeli Kavağı ve Kızkulesi Deniz Trafik Kontrol İstasyonları hariç) tesis edilerek işletmeye alınmıştır.
 

Halen, trafik ayrım düzeni rapor sistemi ve Deniz Trafik Kontrol Merkez ve İstasyonları ile bu istasyonlardan bir kısmında tesis edilen radarlarla, Tüzük Hükümleri uyarınca deniz trafiği kontrol edilmektedir.
 

Gece ve görüşün kısıtlı olduğu durumlarda görevin etkinlikle yapılması için İstanbul'da Türkeli ve Ahırkapı Deniz Trafik Kontrol İstasyonlarına ve Umuryeri Deniz Trafik Gözcü İstasyonuna arpa özellikli FURUNO radar, Kandilli Deniz Trafik Kontrol İstasyonunda RAYTHEON radar halen kullanılmaktadır.
 

Bu kapsamda Başkanlıkça,

Deniz Trafik Kontrol Merkez ve İstasyonları çalışma usul ve esasları talimatı hazırlanarak Müsteşarlık geçici onayı ile yayınlanmıştır.
 

Boğaz geçiş kıstasları, Tüzük Hükümleri ve uygulamadan elde edilen sonuçlar ışığında incelenerek geliştirilmiştir.
 

Halen Türk Boğazlarında seyir güvenliğinin güçlendirilmesi amacıyla, mevcut seyir yardımcılarının geliştirilmesi ve yenilerinin tesisine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.

3. HABERLEŞME SİSTEMLERİ:

Bilindiği üzere, deniz haberleşmesi evrensel olup, ITU/RR esaslarına göre deniz haberleşmesinde kullanılacak frekans bandları tespit edilmiştir. Telsiz Kanunu ve Telsiz Yönetmeliğine göre ülkemizde VHF, MF ve HF haberleşmesinde kullanılacak frekans bandları ve frekanslar belirtilmiştir. Buna göre;

156-162 MHz frekans bandı VHF/FM haberleşmesinde, 1600-4000 MHz frekans bandı MF haberleşmesinde, 4000-27500 MHz frekans bandı HF haberleşmesinde kullanılmaktadır.
 

Deniz VHF/FM haberleşmesinde halen mevcut ve ITU tarafından belirlenen uluslararası kullanıma açık 55 deniz kanalı (ITU-R APS 18) kullanılmaktadır.

4. KILAVUZLUK HİZMETLERİ

a. Türk boğazlarındaki kılavuzluk hizmetleri özelleştirme kapsamındaki TDİ'ye bağlı Boğazlar ve Marmara Kılavuzluk Hizmeti Müdürlüğü bünyesindeki Kılavuz Kaptanlarla verilmektedir. Kılavuz Kaptanlar Boğazlar'da seyir güvenliği bakımından önemli görev ifa etmektedirler.
 

İstanbul Boğazında biri Tellitabya, diğeri Harem'de olmak üzere iki pilot istasyonu bulunmaktadır. Bunlardan Harem pilot istasyonu, yakın zamanda, gerek liman girişine hakimiyet, gerekse kılavuz indirme/bindirme yerine olan mevki, mesafelerde avantaj sağlamak mülahazalarıyla Kadıköy İnciburnu mevkiine nakledilecektir.
 

İstanbul Boğazı kuzey girişinde ise Tellitabya pilot istasyonunun mevkii, kılavuz alma yerine göre çok güneyde ve Boğazın içerisindedir. Gerek zaman, gerekse İstanbul Boğazı kuzey girişinin hakim kuzey rüzgarlarının oluşturduğu olumsuz deniz durumu dikkate alındığında, pilot istasyonundan kılavuz alma yerine intikalde güçlükler yaşanabilmektedir. Bu nedenle pilot istasyonu mevkiinin Çalı Burnu-Fil Burnu hattının hemen altına alınması gerekli görülmektedir.
 

Çanakkale Boğazı'nda Gelibolu ve Mehmetçik olmak üzere iki pilot istasyonu mevcuttur. Kılavuz alma ve indirme mevkilerinin uygun olduğu değerlendirilmektedir.
 

Pilot motorları her istasyonda 2 adet bulunacak şekilde serviste tutulmaktadır. Bunlar 9-10 mil sürat yapan küçük motorlar olup, kılavuz alma, indirme yerlerine intikalde, gerek zamandan tasarruf edilmesi, gerekse denize uygunluklarının geliştirilmesi amacıyla, orta vadede daha süratli ve denize dayanıklı teknelerle değiştirilmelerinde yarar görülmektedir.

Türk Boğazlarından uğraksız geçen gemilerin kılavuz kaptan alma oranları tedricen artış göstermekle birlikte, henüz düşük boyuttadır.
 

b. İstanbul Boğazı

İstanbul Boğazından 1999 yılında geçiş yapan 47.906 gemiden, 18.424 adedi (%38'i) kılavuz kaptan almıştır. Bu duruma göre, ayda ortalama 1.535 gemi, günde ortalama 50 gemi kılavuz kaptan almıştır. Bahse konu gemi geçişlerinin % 25' i, 150 metrenin üzerindeki kritik ve 200 metrenin üzerindeki büyük gemi statüsündeki gemilerin toplamı olup, bu gemilerde Kılavuz Kaptan alma oranı % 87' dir. Boyu 150 metrenin altındaki gemilerin Kılavuz Kaptan alma oranı % 30' dur.
 

Aynı dönemde geçiş yapan tehlikeli yük (ham petrol, petrol türevi, LPG, kimyasal ürün) taşıyan gemilerin (tankerlerin) Kılavuz Kaptan alma yüzdeleri, gemilerin boyları büyüdükçe artmaktadır. Örneğin, boyları 150-200 metre arasındaki gemilerin yüzde 91'i; 200-250 metre arasındaki gemilerin ise, yüzde 98'i kılavuz kaptan almıştır. Bu durum, Boğaz'da seyir güvenliği açısından nispeten olumlu bir husus olarak değerlendirilmektedir.

1999 yılında İstanbul Boğazı'ndan geçiş yapan gemilerin tiplerine göre Kılavuz Kaptan alma oranları şöyledir:

c. Çanakkale Boğazı

1. Çanakkale Boğazı'ndan 1999 yılında geçiş yapan 40.582 gemiden, 10.002 adedi (%25'i) Kılavuz Kaptan almıştır. Bu duruma göre, ayda ortalama 833 gemi, günde ortalama 27 gemi Kılavuz Kaptan almıştır.
 

2. Aynı dönemde geçiş yapan tehlikeli yük taşıyan gemilerin (tanker) kılavuz kaptan alma oranları da İstanbul Boğazına nazaran daha düşüktür. Örneğin, tehlikeli yük taşıyan 150-250 metre arasındaki gemilerin ancak yüzde 38'i kılavuz kaptan almıştır.
 

3. 1999 yılında Çanakkale Boğazından geçiş yapan gemilerin tiplerine göre kılavuz kaptan alma oranları da şöyledir:

5. SAĞLIK HİZMETLERİ

Bilindiği üzere Lozan Antlaşması'nın X. No'lu Ek Beyannamesi, Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü'nün Sağlık Bakanlığı bünyesinde katma bütçeli bir Genel Müdürlük olarak faaliyet göstermesinin hukuki dayanağını oluşturmaktadır.

Boğazlardan geçiş, Montreux Sözleşmesi, Uluslararası Sağlık Tüzüğü (ÜST) ve 2548 sayılı Gemi Sağlık Resmi Kanunu'nun ilgili hükümleri gereğince sağlanır. Boğazlardan uğraksız geçişlerde Montreux Sözleşmesi'nin 3. maddesi ile UST'nün 33. maddesinde belirtildiği üzere, sağlık kontrolü yapılır. Sahil Sağlık Teşkilatı, ülkeyi karantina hastalıklarından korumak ve başta UST'nün 29.maddesi ile diğer kanunlarımızın vermiş olduğu yetkilerle deniz kirliliği konusunda çevre sağlığı yönünden tedbirler almak için faaliyet göstermektedir. Bu kontroller sırasında Sahil Sağlık botları tarafından gemilerle sağlanan temas sonucu, gemi kaptanı veya doktoru tarafından UST'nün 77.maddesi ile ülke kanunları gereği doldurulan Deniz Sağlık Bildirimi, sağlık ekibi tarafından alındıktan sonra, uygun görüldüğünde Sağlık Kontrol Kartı düzenlenerek Boğazlardan uğraksız geçişlerine müsaade edilmekte ve ilgili kanunlara göre sağlık rüsumu tahsil edilerek katma bütçemize aktarılmaktadır.

Boğazlara girişler iki merkezce yürütülmektedir:
 

1. Ege Denizi'nden girişte Çanakkale Sahil Sağlık Denetleme Merkezi:
Bu birimde bir tanesi aktif olmak üzere beş tane motorbot mevcut bulunmaktadır. Bu birimin pratika sahası, Boğazlar Tüzüğü'nde Çanakkale Boğazı'nın Ege girişi olarak belirlenmesine rağmen, bu sahada çalışmanın zor olması nedeniyle yapılan başvurular neticesinde Boğazın Karanlık Liman mevkisi ile Kepez Feneri mevkisi arasında çalışmaya müsaade edilmiştir. Birim bu alanda pratika hizmetini yürütmektedir.
 

2. Karadeniz'den Boğazlara girişte Büyükdere Sahil Sağlık Denetleme Merkezi: Bu birimde de bir tanesi aktif olmak üzere dört adet motorbot bulunmaktadır. Bu birimin pratika sahası ise, Türkeli Feneri ile Anadolu Fenerini birleştiren hattın 1 mil kuzeyinden Hamsi Limanı ile Filburnu Fenerini birleştiren hatta kadar sürmektedir.

Kaynakça: Türk Boğazları Seyir Güvenliği

              T.C. Başbakanlık
              Denizcilik Müsteşarlığı Yayınları
              28-30 Eylül  2000,     İstanbul