A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z

JACKASS RIG Pruva grandi direkleri kabasorta diğer iki direği yan yelkenlerle donatılmış dört direkli yelkenli tekne.

JEEP Baltık denizinde çalışan koster.

JOLLY BOAT Bir gemide genel işlerde kullanılan filika. Hizmet filikası, patalya. Kraliyet Donanmasında 28 kadem uzunluğunda, 10 kürekli, 2 oturaklı filika.

KABASORTA ARMALI GEMİ Bk. TAM ARMALI GEMİ.

KABLO GEMİSİ Kablo döşeyen gemi. // Telgraf, telefon, elektrik akımı kabloları v.b. döşeyen gemi //  İki kıyı arasına deniz altı kablosu döşemek veya döşenmiş kabloları onarmak için yapılmış özel biçim ve nitelikte gemi.

Kablo gemisi, karşılıklı iki yaka arasında kablo döşemekten, kıtalararası kablo döşemeye kadar çeşitli çalışma alanlarına göre yapılır. Genellikle telefon ve telgraf şirketleri tarafından yaptırılarak çalıştırılır. Kablo gemilerinin, biri kablo toplayıcı, diğeri kablo döşeyici olmak üzere iki veya her iki işi birlikte görebilecek nitelikte bir yardımcı makine ile baş ve kıç taraflarında denize doğru uzanmış büyük tamburataları (sabit makaraları) vardır. Döşenecek kablolar, kablo tankı denilen ambarlara kangallar halinde yerleştirilerek taşınır. Büyük kablo gemilerinin genellikle ikisi baş, biri kıç tarafta olmak üzere üç kablo tankı vardır. Döşeme işi, kablonun bu tanklardan alınarak sağıcı makineden dolaştırıldıktan sonra kıç taraftaki makineden denize verilmesiyle yapılır. Kablonun dibe vardığı uzaklık 40 mili bulur. Makine üzerindeki bir dinamometre yardımıyle otomatik olarak ayarlanarak akış hızında düzen sağlanır. Toplama işi daha çok deneme ve onarım için yapılır. Bunun için toplayıcı makine ve baş makaralar kullanılır.

Kablo gemisinin baş ve kıç tarafında iki tane halat mataforası vardır. Bunlardan baştaki, kabloları kaldırmakta, kıç taraftaki de denize dökülmekte ve tamir işlerinde kullanılır. Ambarlarda, kabloların yerleştirilmesi için fıçı biçimi sandıklar vardır. Baş taraf içeri doğru kıvrıktır. Gemi düşük hızlı bir motorla donatılmıştır.

İlk deniz altı kablosu 1850-1851’de Douvres ile Sangalte arasında, özellikle kablo döşemek için donatılmış olan Goliath adlı romorkörle döşenmiştir. Dünyanın en büyük kablo gemisi olan ünlü Great-Eastern, özellikle Atlas okyanusuna döşenen ilk kablo ve 1870’de Bombay’dan Aden’e döşenen kablo için birçok kere kiralanmıştır. Başlangıçta kablo döşemek ve onarmakta kullanılan gemiler, bu özel işe göre hazırlanmış normal gemilerdi. Kablo gemisi olarak yapılan ilk gemi 1872’de inşa edilen Hooper adlı gemidir, bunu sonradan Faraday izledi. Bugün yeryüzünde sayısı kırkı bulan açık deniz kablo gemilerinin en büyüğü “Long Lines” adlı amerikan gemisidir. 155 m boyundaki, 9 312 tonluk bu gemi, çağın en modern elektronik aletleriyle donatılmıştır. 31,7 mm çapında, 2 000 deniz mili uzunluğunda kablo depolayabilecek üç kablo tankından başka, onarım işlerinde kullanılacak 100 mil uzunluğunda yedek kablo alabilen bir yardımcı tankı vardır. Döşeme sırasında, okyanusun bazı derinliklerinde kablonun dibe vardığı uzaklık 40 mili bulur. Gemi bu durumda bile 8 millik düzenli bir hızla döşeme işini sürdürebilmektedir. Bk. DENİZALTI KABLO GEMİSİ.

KADET Bk. CADET

KADIRGA i. (yun. Katergon’dan). Kürek ve yelkenle hareket edebilen eski tip bir yelkenli. // Eski devirlerde kürek ve yelken ile yürütülen, süratli ve yönetimi kolay bir savaş gemisi tipidir. //  Kürekli, iki direkli yelkenli, özellikle Akdeniz’de kullanılmış olan harp gemisi: İkiyüz elli kıta kadırga ve baştarda hazır olup... (Peçevi).  // Kaptana kadırgası. Bk. KAPTANA. // Patrona kadırgası. Bk. PATRONA.

Kadırga, özellikle Akdeniz’de kullanılmış bir gemidir. Alelade kadırganın boyu ortalama 46,65 m, genişliği 5,83 m idi. Her bordasında 25 küreği vardı, bunlar güverte hizasını aşan kürek küpeştelerine takılırdı. Tekneler ince uzundu. Kürekçilerin oturdukları iki taraftaki sıraların (oturak) arasında, geminin ortasında, baştan geriye kadar bir geçit (baş-kıç ara köprüsü) vardı. Bunun baş taraf sonunda, 24 librelik gülle atan bir top ve iki bordasında yine başa atan sekizer librelik birer top vardı. Bunlara takip topu denirdi. Kaptan kamarası gerideydi (pupa) ve bu kamara ile oturaklar arasında dört köşe ve sıralar döşenmiş bir boş alan vardı; bu, günümüzdeki lumbar ağzı veya üst tava’dır. Buraya takılan bir merdiven (iskele) ile kadırgaya girip çıkmak mümkündü. Baş tarafta “romlata” denilen ve gemicilere ayrılmış bir kamara vardı. Geminin başı gaga denilen ve eski çağ kadırgalarındaki mahmuzun bir taklidi olan sivri ve uzun bir okla biterdi. Yelken donanımı, biri kısa, öbürü uzun (yani ana direk) iki parçadan meydana gelen çift direkti. Ana direğin tepesinde, yelken halatlarının üzerinden kayarak kolyca aktığı dökme demirden tekerlekler (makara dili) geçirilmiş birçok delik vardı. Çarmıklı olan direkler, kürek küpeştelerine sartiye denilen ipler ve makaralarla bağlanıp gerilirdi. Her direkte latin yelkeni denilen üst kenarı ağaç bir serene sarılmış üç köşeli yelken vardı. Her zaman kullanılan yelkene orta yelken, çok hafif rüzgarlı havalarda kullanılan çok büyük yelkene can kurtaran (çünkü bir kuruluğa oturulduğu zaman tekneyi yüzdürmek için bu yelken açılırdı) ve fırtınalı havalarda kullanılan daha küçük yelkene de borda yelkeni veya fırtına yelkeni denirdi. Ana direğin arka tarafında gabya denilen bir tür çanaklık vardı. Kadırgalar çok süslü yapılırdı. Mürettebatın seçimi çok değişik şekillerde olurdu. Bunlar bazen hükümlülerden, bazen de yeter sayıda kürekçi bulunamayınca, zorla toplanan adamlardan meydana gelirdi, fakat netice olarak Fransa’da kürekçilerin hemen hepsini kürekçibaşı sağlardı. Berberi memleketlerinde, tutsak olarak getirilen hıristiyanlar, korsanların ve Türklerin kadırgalarında bu ağır işte kullanılmıştır. Kadırgalar Fransa’da Louis XIV zamanından sonra az kullanıldı, bu tarihte kadırga donanması, kalyon donanmasından (kaba karınlı ve yelkenli gemiler) ayrıydı. 1748’de ise kadırga artık ortadan kalktı. Baltık’ta Ruslarla İsveçlilerin kadırgaları vardı, İspanya, Napoli, Papalık, Venedik kadırgaya sahip olan son devletlerdir.

Osmanlı denizciliğinde yürütücü gücü esas olarak kürek ve yardımcı olarak da yelken olan gemilere çektiri denirdi. Fakat bu tip gemiler kürek sayısına (yani bir bordadaki kürek sayısına veya oturak sayısına) göre isimlenirdi: 10-17 oturaklıya fırkata (fr. frégate), 18-19 oturaklıya perkende veya birgende (fr. brigantine), 20-24 oturaklıya kalite (fr. galiote), 25 oturaklıya kadırga (fr. galére), 26-36 oturaklıya baştarda (fr. galére batarde), bu tipin daha yüksek ve geniş olanına mavuna (mahon veya galeozza) ve kürekçilerin üstünde ayrıca top yerleştirilmiş bir ambar bulunan tipine göke (cogghe veya cogue) denirdi. Keşif, haber ulaştırma ve gözcülük hizmetlerinde kullanılan 7-10 oturaklı çektirmeler ise kırlangıç adını alırdı.

KALİTE i. (ital. galeotta’dan).  On dokuz veya yirmi dört kürekçisi olan çektiri türünden harp gemisi. (Buharlı gemilerden önce kullanılan savaş gemisi tiplerinden biriydi. Daha çok deniz takipleri için kullanılırdı.)

KALYON i. (esk. yun. galea > ital. galea’dan). Üst güvertesinden başka, alt alta üç sıra top güvertesi olan, eski tip bir savaş gemisidir. İki sıra topu olanlara ise, kapak, karaka isimleri verilir. Kalyon sınıfından sayılırlardı.  Yelkenli ve kürekli en büyük savaş  veya yük gemisi: Dolmabahçe önünden ben çekseydim Halic’e, / Kızaklara bindirip kalyonları! (Y. Z. Ortaç). // 3 direkli, kabasorta donanımlı, civadrası bulunan en büyük, en güçlü harp gemisi tipidir. 2-3 ambarlı olur. Boyu 40-70 zirâ, personeli 600-1000 kişi arasında değişir. Üst güvertesinden başka alt altaüç sıra top güvertesi olur. Birbiri ardına üç sıra topu olan kalyonlara “Üç Ambarlı” denilir.

İki sıra topu olanlara “Kapak”, “Karaka” (Karavela) gibi isimler verilir.

Göke veya Güge, Barça, İngilizlerin “Carrack” dedikleri gemiler, Karaveller, hep Kalyon cinsi gemilerdir.

Karavel veya Karavela’lar dört büyük yelkeni olan gemilerdir.

En büyük Kalyonlara “Küke” denilir ki 1.500-2.000 tondur. 2.000 asker taşırlar.   

Osmanlılarda kalyonların üç ambarlı ve kapak adı verilen başlıca iki çeşidi vardı. Üç ambarlı, en üst güvertesinden başka üç alt güvertesinde de top bataryası bulunan ağır ve hantal yapılı, yalnız yelkenle yürütülen bir gemi tipi idi. Kapak, ana güvertesinden başka iki alt güvertesinde top bataryası bulunan daha hafif bir kalyondu. Buna “karaka” da denirdi. Üç direkli olan bu gemilerin her direği üç parçadan (ana, gabya, babafingo) meydana geliyordu. Her parçada bir seren yelkeni, yalnız mizana direği arasında latin yelkeni bulunuyordu. Baş yelkenleri genellikle üç filoktan ibaretti.

KALYOT i. Bk. GALYOT.

KANCABAŞ blş. i. Başları kancaya benzer şekilde yapılmış tekneler. // Çoğunlukla tüccar yelkenlilerinde görülen yay biçiminde geriye kıvrık bodoslama. (Bk. GAGABURUN.) // Balıkçı alamanasının diğer adı. Bk. ALAMANA.

KANO i. (ispanyolca. Canoa, tekne’den fr. canot ). Güvertesi olmayan kürekli, buharlı veya motorlu tekne. Bu tekneler tahtadan, bazen de alüminyumdan yapılır. Bk. SANDAL. // Padıl kürekle yürütülen küçük, dar deniz aracı. 

KAPAK i. (esk. türk. Kapģak’tan). Bk. KALYON.

KAPI GEMİSİ Denizaltı mania hattını açıp kapayan tekne.

KAPTANA KADIRGASI Bk. KAPUDANE-İ HÜMAYUN

KAPUDANE-İ HÜMAYUN Kapudane denilen amiral’in bindiği gemi. (Amiral gemisinin flaması, sancak altına takılırdı. Gemide biri yeşil, öteki lırmızı iki bayrak bulunurdu. Yeşil bayrağın ortasında “zülfikar”, kırmızı bayrağın ortasında ay ve yıldız vardı.)

KARAKA   i. (ar. k.). Ortaçağda ve XVII. yy. sonlarına kadar kullanılan büyük gemi.

Portekiz karaka’larının su üstünde kalan kısmı çok yüksekti; baş be kıç taraflarında da büyük kamaralar vardı. Genellikle üç hatta dört direkliydiler. Sonraları, daha çok Portekiz ile Hindistan arasında sefer yapan büyük yük gemisi olarak tanındı. Aralarında çok büyük tekneler vardı; Hindistan’a giderken 1592’de İngilizlerin eline geçen Madre de Deus, adlı karakanın 1 600 ton olduğu sanılır. Karakalar savaş gemisi olarak da kullanıldı.

KARAKOL veya SAHİL KORUMA GEMİSİ  Bir sahanın kontrol görevini yapan gemilerdir. // Bir sahanın, sahillerin kontrolunu yapan gemilerdir. // Belirli bir kıyı bölgesi veya deniz sınırı boyunca düzenli ve sürekli faaliyet göstererek buralardan düşmanın sızmasını önleyen küçük çapta savaş gemisi. // Limanların ve karasularının karakol görevini yapan, güvenlik ve asayiş sağlayan küçük deniz aracı. Bk. MUHAFIZ GEMİSİ.

KARAKOL TORPİDO BOTU Hücumbot. Kısaca PTB. Bk. TORPİDO BOT.

KARAMÜRSEL i. (Karamürsel yer adından). Marmara denizi kıyılarında işleyen küçük teknelere verilen ad. (Osmanlılar, denizde ilk defa bu tekneleri kullandılar.)

KARAVELA i. (portekizce caravela’dan). Çok büyük, dört yelkenli deniz teknesi.

KARAVELE Pruva direği kabasorta, grandi direği latin donatılmış yelkenli tekne, kalyon. Kristof Kolomb ve Magellan bu tip tekneler kullanmışlardır. // Pruva direği kabasorta, grandi direği latin donatılmış tekne, kalyon. Christoph Colomb ve Magellan bu tip tekneler kullanmışlardır.  

KATAMARAN i. (Tamil dilinden k.) Birbirine paralel tutulmuş iki ağaç kütükten yapılan sal. (Brezilya, Hindistan, Antil adaları yerlileri tarafından kullanılır; yelken ve padıl kürekle yürütülen ilkel bir teknedir. Bu teknenin modern örneklerine de aynı ad verilir.) // Havuzlarda kullanılan yüzer sallar. // Birbirine bitişik iki tekne.

KATIR İngiltere’de bir çeşit balıkçı teknesi.

KAYIK i. (kaymak’tan kay-ık). Çeşitli boy ve biçimlerde, kürek, yelken veya bazen motorla hareket eden nehir, göl ve denizde dolaşmak veya belirli ağırlıkta yük taşımak için kullanılan güvertesiz küçük tekne: Ey yağ gibi üç çifte kayıklarla kayanlar, / Ey Maltepe’den Pendik’i bir hamle sayanlar! (M.A. Ersoy). Sadrazam Ali Paşa önde kendisinin ve sayılı, misafirlerinin, arkada adamlarının kayığı ile Boğaziçi’nde gezintiye çıkar (F.R. Atay). O zamanlarda erkeklerle kadınlar ayrı ayrı kayık ve sandallarla gezmeğe çıkarlardı (A.Ş. Hisar). // Baş tarafı öne doğru uzun, kıç tarafı çok yüksek, livard biçimi yelken ve bir de serene açılan gabya yelkeni olan tek direkli küçük kıyı gemisi. //  Portekiz’de Algarve kıyısında kullanılan 12 m uzunluğunda, her birine latin yelken açılan iki direkli balıkçı gemisi, (Chaique de denir). // XVI. ve XVII. yy.larda bir kadırgada bulunan iki sandaldan her biri (Kayık, kürekçilerin oturması için altı tane oturağı bulunan, oniki kürekli, 8,45 m uzunluğunda ve 2,11 m genişliğinde bir tekne idi. Kano [cano] denilen sandallar kadırganın yedeğinde çekilerek görüldüğü halde kayık hemen her zaman kadırganın güvertesine alınırdı.)

Kayık’ta yürütücü güç kürek ve bazen direğe açılan yelkendir. Genellikle ağaçtan bazen branda, deri, kauçuk veya lastikten yapılanları da vardır. Çeşitli biçimdedir; tek, çift ve pek seyrek olarak, üç küreklisi de (yarış kayıklarında daha fazla) olur. Kullanma amacına göre gezi, yük, balıkçı, ateş ve yarış kayığı, piyade, salapurya, pazar, kum ve alamana kayığı gibi adlar alır. Bazı kayıklarda yürütücü kuvvet olarak tekne içine koyulan veya gerisine takılan motor kullanılır. Sandal ve filika deyimleri de bu anlamdadır.

KAZA FİLİKASI Yolcu gemilerinde denize adam düşmesi halinde hemen denize mayna edilebilecek şekilde hazırlanmış filika.

KEÇ i. (ing. ketch’den). İki direkli, civadralı küçük yelkenli tekne (Yat tipi). // İki direkli, yan yelkenleri olan civadralı bir yelkenli tekne tipi. // Çift direkli yelkenli gemi. (Arka direği ön direğinden küçük ve dümen çatkınının önündedeir.)

KERESTE GEMİSİ Özel olarak kereste taşımak üzere yapılmış gemi.

KESMELİ TARAK GEMİSİ Deniz dibini keserek iş gören tarak gemisi.

KEŞİF BOTU Nehir, göl ve benzeri yerlerde keşif yapan şişirme bot.

KEŞİF GEMİSİ Keşif görevinde bulunan gemi.

KILAVUZ ARACI Kılavuzların kılavuzlayacakları gemilere girip, çıkmalarını sağlamak için tehlikesiz sularda kullandıkları küçük kılavuz aracı. Pilot Botu.

KILAVUZ BARKOSU Gidilen bir yerde kılavuzluk etmek belgesi bulunan kılavuzun bindiği barko.

KILAVUZ GEMİSİ Kılavuzluk sahaları arasında demirlenmiş olarak veya dolaşarak denizden gemileri karşılayıp motoru ile kılavuz veren, küçük, fakat denize dayanıklı gemi. // Açık denizlerde kılavuz alıp verebilen büyük kılavuz aracı. // Açık denizlerde, belli alanda limana giren gemilere klavuz veren ve çıkan gemilerden klavuz alan, seyir halinde gemi.

KILAVUZ TEKNESİ Bk. KILAVUZ ARACI, KILAVUZ GEMİSİ.

KILİPER i. (?). XIX. yy.da çok kullanılan hızlı yelkenli. // İnce uzun tenezzüh teknesi.

Kıliper, yelkenli ticaret gemileri hantal görünüşlüydü ve süratsizdi. Ama, son yüzyılın başlarında, o zamana kadar kanuni sayılan bazı seferler (zencilerin taşınması) yasak edildi. Uzun tekneli, ince uçlu gemiler yapılmağa başladı; bu yüksek direkli ve hızlı gemiler, yapıldığı şehrin adından ötürü Baltimore kıliperi diye adlandırıldı. 1850’ye doğru bunlar yerlerini daha iri fakat aynı derecede hızlı gemilere bıraktı. Yeni gemiler San Fransisco, Avustralya ve Çin (çay nakli) seferine çıkıyordu. Kıliper, buharlı gemilerden sonra ortadan kalktı.

KIRLANGIÇ i. (esk.türk. karģılaç veya karlıģaç’tan). Buharlı geminin icadından önce savaş gemisi olarak kullanılan gemi. (Karamürsel çekdirmelerinin en küçüğü idi. Donanmada keşif, muhabere ve karakol hizmeti görürdü.)

KIYI BOTU Liman içi yolcu teknesi.

KİK Gemilerde deniz filikası olarak kullanılan, kürek ve yelkenle yürütülen bindirme kaplamalı, aşırtma kürekli ince yapılı teknelerdir. // 25/30 kadem boyunda aşırma 4/5 kürekli narin deniz aracı. // Başı ve kıçı aynı olan ve kürek veya yelkenle hareket eden ince yapılı ağaç tekne. Kürekçiler aşırmalı olarak otururlar. // 25/30 kadem boyunda, tek oturaklı, 4/5 kürekli tekne. //  Gemi komutanı için tahsis edilmiş vasıta motoru (Komutan Kik’i).

KİRA KAYIĞI Gezinti için kiralan kayık: Boğaziçi iskelelerinde kira sandalları kira kayıklarından daha ziyadeleştiği gibi yalıların da eskiyen kayıkları yerine kikleri çoğalıyordu (A.Ş. Hisar).

KİRLİ GEMİ Ham petrol ve kalın akaryakıtlar taşıyan gemi. // Ham petrol, fuel-oil, akaryakıt gibi kirli mal taşıyan tanker.

KOFF Beher direğindeaçevela gönderli yelken olan, iki direkli eski hollanda teknesi.

KONSERVE FABRİKA GEMİSİ Tutulan balıkları işleyip konserve yapan gemi.

KORSAN GEMİSİ Deniz hırsızlığı ve korsanlık yapan gemiler. (Düşman gemilerini basarak mallarını alan bir devletin donanma gemilerine de aynı ad verilirdi.)

KORVET i. (Hollandalıların takip gemisi Korver’den fr. corvette). Yelken devrinin, firkateynden daha küçük, fakat aynı biçimde ve aynı yelken donanımına sahip savaş gemisi. // Günümüzde denizaltılara karşı özel olarak silahlandırılan ve konvoylara refakat için kullanılan küçük, hafif gemi. // İlk önceleri silme güverteli, tek sıra, 18 topu olan yelkenli savaş teknelerine denilirdi. Sonraları refakat, devriyeve konvoy görevleri yapan savaş gemilerine de denilmiştir. // 3 Direkli harp gemisidir. 33-39 zirâ boyundadır. Topları 30 adet olup, toplar yalnız güvertesindedir. 174 personeli vardır. Firkateyn’den küçüktür, fakat yelken donanımı aynı biçimdedir. // (fr. Corvette) Hollandalıların takip gemisi Corver’den gelir. Yelken devrinde Firkateyn’den küçük, fakat aynı biçimde ve aynı yelken donanımında olan gemilere korvet denilirdi. Bugün denizaltılara karşı özel olarak silahlandırılmış, konvoylara refakat için kullanılan, küçük gemilere denir.

Eskiden güverteli basit bir tekne olan korvet, XIX. yy.da küçük bir savaş gemisi haline geldi; güverte altında tek bir bataryada yirmi kadar, baş ve kıç kasaralarında da dökme birkaç kaval topu vardır.

Korvetler filoların evrak, yolcu ve bunun gibi servis işlerinde kullanılır yahut amiralin işaretlerini diğer gemilere pasaparola (tekrar etme) ederdi. Deniz Harp okulu öğrencileri uzun süre yelken kullanmasını korvetlerde öğrenirlerdi.

KOSTER i. (ing. coaster) Kıyı limanları arasında seferler yapmak üzere inşa edilmiş ve donatılmış küçük tonajda yük gemisi. // Kısa sefer yapan küçük tonajlı (örneğin en çok 499 gros tonilatoluk) yük gemisi.

Bugün için koster deyince 300 grostonun altındaki gemiler akla gelir. Bu gemilerin birçok liman giderinden muaf tutulması, gemi sahiplerini ve inşaatçıları, groston hesapları 300’ün altında, fakat taşıma kapasiteleri yüksek gemiler inşasına sevketti, böylece bu tip gemilerin planlanması gemi inşaatçılığında bir bilim kolu haline geldi. Bugünkü kosterlerin taşıma kapasitesi 2 000 tonun üstüne çıkmıştır ve artık bu koster irilerine okyanus aşırı limanlarda bile rastlanabilmektedir.

KOTRA i. (ing. cut, kesmek > cutter’den). Genellikle tek direkli, randalı, ince ve hafif spor yelkenlisi (böyle adlandırılması suyu kesiyor gibi görünmesindendir): Suad, ara sıra gözlerini dikişinden kaldırıp, yeşil, köpüklü denizde beyaz yelkeniyle uçan kotraya bakarak, dalgın, yalnız, meşgul idi (Mehmed Rauf). // Tek direkli, cıvadralı, iki yan yelkene sahip tekne. Bk. YAT.

İnce ve narin bir tekne olan kotra, kısa boyludur ve pupaları çok batıktır. Yarış kotralarında çok ince olan omurga, yana kaymayı önleyen bir yelpaze biçimindedir. Sabit olan arması, çubuklu ana direkteki serene açılan yamuk dörtgen büyük bir yelken ile bir pik ve iki floktan meydana gelir. Eskiden savaş gemisi olarak kullanılan kotra, yelkenli gemilerden kurulu harp bahriyesiyle birlikte ortadan kalktı. Bugün gezi ve spor yapma amacıyle kullanılır.

KOVALI TARAK GEMİSİ Dönen aygıtı üzerinde bulunan kovaların deniz dibini kazıyarak tarama işlemi yapan tarak gemisi. // Devamlı dönen bakraçlarla deniz dibini tarayan tarak gemisi.

KÖLE GEMİSİ Tutsak, esir taşıma işinde kullanılan gemi.

KÖMÜR GEMİSİ Kömür taşımağa ayrılan yük gemisi veya kömür taşımak üzere özel olarak yapılmış gemi. Bk. KÖMÜR TEKNESİ.

KÖMÜR TEKNESİ Kömür taşımak için özel olarak yapılmış tekne, gemi. Bk. KÖMÜR GEMİSİ.

KRUVAZÖR i. (fr. croiser, kol gezmek’ten croiseur). Açık denizde kol gezmek, bir filoya veya konvoya keşif yapmak, uçak ve hat gemilerini düşman uçaklarının veya hafif gemilerin saldırılarına karşı korumakla görevli, daha çok toplarla donatılmış hızlı savaş gemisi. // Bir savaş gemisinden daha hızlı olmasına karşılık, daha küçük ve daha hafif silahlarla ve zırhlarla donatılmıştır. Bir muhrip ile karşılaştırıldığında kruvazörün daha ağır silahlarla donatıldığı görülür. Genellikle görevi açık denizde seyretmek, keşif yapmak, uçak ya da diğer savaş gemilerinin saldırılarını önlemektir. // Donanma içinde çok maksatlı olarak kullanılabilen bir gemi tipidir. Büyüklüğü, taşıdığı silah gücüne göre kendi tipleri arasında; Ağır Kruvazör, Hafif Kruvazör diye sınıflandırılır. Filo içinde manevra yeteneği yüksek, vurucı gücü fazladır. // Muhrip ve fırkateynden büyük tonajda savaş gemisi. // Kol gezmek sözcüğünden gelir. Açık denizlerde kol gezmek, bir filo veya konvoya keşif yapmak, düşman saldırılarına karşı korumakla görevli, daha çok topla donatılmış, hızlı bir savaş gemisidir. Vurucu gücü fazladır. Manevra yeteneği yüksektir. Tüm ihtiyaçlarını çok uzun süreli olarak kendi olanakları ile karşılayabilecek yetenektedir. Büyüklüklerine, silahlarına, zırh durumlarına göre sınıflandırılırlar.

Yıllar ilerledikçe, çeşitli hacimde, çeşitli silahları olan çeşitli kruvazör tipleri ortaya çıkmıştır.

Eski kruvazörler, kalyonlardan daha hafif donatılmış, daha az silahlandırılmış fırkateyn ve korvet tipi gemilerdi. Modern kruvazörler hat gemilerinden daha hafif zırhlı, hızları oldukça yüksek, çok değişik tonajlarda yapılmış gemilerdir. Topları ve tonajları hat gemisininkine eşit olan kruvazörlere savaş kruvazörü denir. Top çapları biraz daha küçük olanlar birinci sınıf kruvazör (veya ağır kruvazör) ve ikinci sınıf kruvazör (veya hafif kruvazör) adını alır. Bunlardan başka bir de uçaksavar kruvazörleri vardır. Bunlar (ana topları dahil) bütün toplarıyle uçaklara ateş edebilir; ayrıca bir amiral ve kurmay heyetine ayrılan ve özel savaş aletleriyle donatılan kumandan kruvazörleri de sayılabilir. Almanların Derflinger ve İngilizlerin Lion’ından sonra, Birinci Dünya savaşında yapılan kruvazör tiplerinin en önemlilerinden biri İngilizlerin Hood savaş kruvazörüydü. Yeter derecede zırhlı olmayan bu kruvazör 1941’de batırıldı; tonajı 42 000, hızı 32 mil idi; 8 tane 380 mm’lik toplu bataryası vardı. İki dünya savaşı arasında kruvazörler, Washington deniz antlaşmasına göre 10 000 ton olarak sınırlanmıştı; yop çapı 203 mm’den büyük olmayacaktı. Bütün büyük deniz kuvvetlerinde bu tip kruvazörler vardı. Fransa’da Algérie adlı kruvazörlerle bu tip son derecede gelişmişti. Algérie, 1942’de Toulon’da intihar etti. Washington deniz antlaşmasını 1939’dan sonra tanımayan Japonlar, 15 000 tonluk kruvazörler yaptılar, Amerikalılar da onları taklit ettiler. 1945’ten beri kruvazörlerin tonajını sınırlayan hiç bir anlaşma yoktur. Hizmetteki kruvazörlerin tonajı 2 000 ile 3 000 tondan, bazı amerikan kruvazörlerinde 30 000 tona kadar çıkmaktadır.

KUDASTRE Yaklaşık olarak 50 kadem uzunluğunda Çin Denizi’ne özgü iki direkli yelkenli tekne.

KURTARMA GEMİSİ Karaya oturmuş bir geminin kurtarılması, batmış bir geminin yüzdürülmesi, hareket kabiliyetini kaybetmiş bir geminin çekilmesi gibi işlerde kullanılan gemi. // Çekme gücü yüksek, içinde, karaya oturmuş veya batmış gemileri yüzdürebilecek, deniz altında ve üstünde geçici tekne onarımları yapabilecek araçları bulunan, açık denizde romorkörlük yapabilen gemi. // Kurtarma işleri yapmak üzere özel olarak yapılmış ve donatılmış gemi.

KURU YÜK GEMİSİ Çeşitli ticaret eşyası taşıyan gemi.

KURYE GEMİSİ Gemiler arasında haber, emir götüren tekne.

KÜÇÜK BOT (PATALYA) 12 kadem boyunda tek çifte bottur.

Kutrani kaplama olarak yapılan; makine, kürek ya da yelkenle yürütülen yarım güverteli tekne. İşkampavya, hizmet teknesi. Bk. İŞKAMPAVYA.

LATİN BARKO Üç köşe latin yelkenli barko.

L.A.S.H. GEMİ ( ing. “Lighters Aboard Ship – Gemide Layterler” in kısa yazılışı. Bunlara “Barge Carrier” da denmektedir).Yüklü layterleri yükleyerek gideceği limana götüren ve orada boşaltan, boşalanları alarak geri getiren gemi. Yükleme, boşaltma zamanından ekonomi sağlamak amacıyla yapılmış ve halen uygulanmaktadır. 

LAYTER Altı düz tekne. Genellikle, yük boşaltma ve yükleme esnasında kullanılan tekneler. (Yaklaşık 250 ton civarındadırlar).

Önceleri hafifletici, aktarmacı deniz araçlarına verilen bu isim sonraları bu tür bütün deniz araçlarını kapsamına almıştır. Genellikle makineli, az su çeken, geniş karinalı, yaklaşık olarak 250 ton yük taşıyabilen deniz araçlarıdır. “Şat” ta denir.Bk. BARÇ, DUBA, MAVUNA, PONTON,  ŞAT.

LIBERTY SHIP [liberti şip]   i. (ing.k.). Liberti gemi. İkinci Dünya savaşında A.B.D. tarafından yapılan 2500 H.P. gücünde yaklaşık 7100 gros tonilatoluk şilep. // İkinci Dünya savaşında, Amerika Birleşik devletlerinin seri halinde inşa ettiği şilep tipi.

1941 Kasımından 1945 Ekimine kadar 2 710 liberty ship denize indirildi. Elektrik kaynağı sayesinde inşaat büyük bir hız kazandı. 133 m uzunluğundaki bu gemiler 2 500 beygirlik bir makineyle 10 mil sürat yapıyor 10 500 ton yük alabiliyordu. Savaşta çok işe yarayan ve kullanışlı olan bu gemilerin çoğu savaştan sonra yabancı memleketlere satıldı.

LIGHT BOAT Bekçisiz fener gemisi. Belirli yerlere demirlenen bu tekneler, gemilerin o bölgelerde seyir güvenliğini sağlamak amacıyla ışık, ses, radyo dalgaları v.b. verir.

LİMAN MOTORU Liman başkanlıklarına ait motorlu deniz taşıtı.

LİMAN RÖMORKÖRÜ Bir geminin bir liman içinde yer değiştirmesini (limana giriş, yanaşma, limandan çıkış) sağlamak amacıyle kullanılan römorkör.

LINE FISHER Olta ya da oltalarla balık tutan balıkçı teknesi. Parakatçı.

LINER Saffıharp gemisinin eski adı.

LOGGER Tomruk gemisi. Tomruk kütük taşımak için özel yapılmış gemi.

LONG BOAT Bir ticaret gemisi tarafından eskiden taşınan en büyük ve en geniş filika. Uzunluğu 32-40 kadem, genişliği 8-10 kadem arası olup armuz kaplama, düz döşek yapımındadır.

LUGGER [laggır] i. (ing. k.). Atlas okyanusu ile Manş limanlarında kabotaj servisi yapan küçük gemi.

Direk ve yelken donanımıyle Şar None tipine benzeyen ve alt yelkenlerinin direğe bağlandığı alt uçların (amoro yakası) biçimi ile ondan ayrılan yelkenli tekne. Alt yelken pıraçıra (veya lagen) biçimi yelkendir: Uzun süre kıyı koruması için filolara bağlı olarak kullanılan lugger’de birkaç tane büyük dökme kaval top vardır. Fransa’da Birinci İmparatorluk döneminde korsanlar tarafından kullanıldı. // Aşırmalı, pıraçıra yelkene sahip tek ya da çift direkli tekne, uskuna. İki yahut 3 floku da olabilir.

Hazırlayan: Serdar Başaran   

Serdar Başaran'a teşekkürlerimizle

Denizce

09.01.2007